# Madde 90
Kooperatif Bakanlık Denetim Yetkisi Süreci
Resmi Kanun Metni
(Değişik: 3/6/2010-5983/3 md.)
İlgili bakanlık; kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin işlem ve hesaplarını ve varlıklarını müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine veya denetim için görevlendirilecek olan personele denetlettirebilir.
(İptal ikinci fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 19/1/2012 tarihli ve E.: 2010/79, K.: 2012/9 sayılı Kararı ile.)
Birinci fıkradaki teşekküller, denetim sonuçlarına göre ilgili bakanlıkça verilecek talimata uymak zorundadırlar. Yapılan denetimler sonucunda, kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin, Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin ve bunların iştiraklerinin yönetim kurulu üyeleri ile üst düzey yöneticilerinin, hukuka açıkça aykırı eylem ve işlemlerinin tespit edilmesi durumunda, ilgili Bakanlık, kamu yararı ve hizmet gerekleri dikkate alınarak gecikmesinde sakınca görülen hallerde ileride telafisi güç veya imkansız zararlara yol açılmasının engellenmesi amacıyla bu kişilerin görevlerine tedbiren son verebilir. Bu durumda ilgili Bakanlık, bir yıl içerisinde olağanüstü genel kurul toplantısının yapılması için gerekli tedbirleri alır.
Kooperatifler ve üst kuruluşlarına kredi veren kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve ilgili bakanlıklar; verilen kredilerin açılış gayesine uygun olarak kullanılıp kullanılmadığını, plan ve projesine uygunluğu, teknik özellikleri ve kalite açısından denetleyebilirler.
Kooperatiflerde ve üst kuruluşlarında görevli bulunanlar bu kuruluşlara ait mal, para ve para hükmündeki kağıtları ve gizli de olsa bunlarla ilgili defter ve belgeleri istenildiğinde müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine, denetimle görevlendirilen personele ve kredi kuruluşlarının denetim görevlilerine göstermek, saymasına ve incelemesine yardımda bulunmak, istenilen bilgileri gerçeğe uygun ve eksiksiz olarak vermek ve doğru beyanda bulunmakla yükümlüdürler.
Birinci fıkradaki teşekküller, ilgili Bakanlıkça teşekküle ilişkin olarak istenilen her türlü bilgi, belge ve kayıtları, tanınan süre içinde tam olarak vermek zorundadır.
🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 90. maddesi, devletin kooperatifler üzerindeki denetim yetkisini ve kooperatif yöneticilerinin bu süreçteki yükümlülüklerini düzenler. Maddenin özü şudur: İlgili Bakanlık (uygulamada Ticaret Bakanlığı), kooperatiflerin ve üst kuruluşlarının (birlik, merkez birliği, Türkiye Milli Kooperatifler Birliği) tüm işlemlerini, hesaplarını, varlıklarını ve malvarlığı kayıtlarını müfettiş, kooperatif kontrolörü veya görevlendirilen denetim personeli aracılığıyla denetletebilir.
Denetim sonucunda; yönetim kurulu üyelerinin veya üst düzey yöneticilerin hukuka açıkça aykırı eylem ve işlemleri tespit edilirse ve gecikmesinde sakınca varsa, Bakanlık bu kişileri tedbiren görevden alabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir; bakanlık, görevden alma kararından sonra bir yıl içinde olağanüstü genel kurulun toplanması için gereken tedbirleri almak zorundadır. Böylece nihai kararı kooperatif ortakları verir.
Ayrıca maddenin iptal edilen ikinci fıkrası bugün geçerli değildir; yalnızca Anayasa Mahkemesi kararıyla yürürlükten kalkan hükümlerin varlığını bilmek, süreç okumalarında kafa karışıklığını önler.
💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması
Bir yapı kooperatifi yöneticisi olduğunuzu varsayalım. Kullandığınız kamu kredisi nedeniyle Bakanlık müfettişi kooperatifinize denetim için gelir. Bu madde gereği; defterler, banka hesap dökümleri, genel kurul kararları ve hatta "gizli" ibareli belgeler dahi müfettişe gösterilmelidir. Müfettiş, kredinin inşaatın amacı dışında bir harcamaya aktarıldığını raporlarsa, Bakanlık ilgili yöneticileri tedbiren görevden alabilir ve bir yıl içinde olağanüstü genel kurul toplantısı sürecini başlatır.
Pratikte denetime hazır olmanın yolu; genel kurul kararlarını, yönetim değişikliklerini ve üyelik işlemlerini ticaret siciline zamanında tescil ettirmekten geçer. Bu süreçleri doğru yönetmek için SicilAI platformundaki güncel rehberlerden ve kayıt örneklerinden destek alabilirsiniz. Ayrıca kooperatife kredi veren kamu kurumu, belediye veya ilgili bakanlığın denetim talepleri de bu maddeye dayanır; kredinin plan ve projesine uygun kullanılıp kullanılmadığı teknik ve kalite açısından incelenebilir.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
- Denetimi engellemek veya zorluk çıkarmak: "Yetkiniz yok" diyerek müfettişe belge vermemek ağır yaptırımlara yol açar; görevlilere yardımcı olmak yasal bir zorunluluktur.
- Belge ve defterleri "gizli" gerekçesiyle saklamak: Kanun, gizli dahi olsa istenildiğinde gösterilmesini emreder; bu koruma iddiası geçerli değildir.
- Bilgileri eksik veya gerçeğe aykırı beyan etmek: İstenilen bilgilerin doğru ve eksiksiz verilmemesi, denetim raporunun olumsuz düzenlenmesine ve görevden alma ihtimalini güçlendirir.
- Bakanlık talimatına uymamak: Denetim sonucu verilen talimata uyulmaması halinde idari yaptırım ve kredinin geri çağrılması riski doğar.
- Olağanüstü genel kurul sürecini ihmal etmek: Tedbiren görevden alma sonrası bir yıl içinde genel kurul yapılmazsa, kooperatif yönetimsiz kalır ve bu durum sicil kayıtlarında olumsuz sonuçlar doğurabilir.
Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?
Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.
Yapay Zeka Motorunu Çalıştırİşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.