# Madde 93
Kooperatif Vergi Muafiyetleri ve İstisnalar
Resmi Kanun Metni
1. Kooperatifler, kooperatif birlikleri, kooperatif merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği;
a) Birbirlerinden ve ortaklarından aldıkları faiz ve komüsyonlar ile ortaklarına kefalet etmeleri dolayısiyle bunlardan aldıkları paralar, banka ve Sigorta Muameleleri Vergisinden,
b) Her nevi defterlerin ve anasözleşmelerin tasdiki ve açılış tasdiklerinde sayfalarının mühürlenmesi her nevi harçtan ve Damga Vergisinden,
c) Kiraya verilmediği veya irat getirmiyen bir cihete tahsis edilmediği müddetçe sahip oldukları gayrimenkul mallar üzerinden alınacak her türlü vergilerden,
d) Ortakların temlik edecekleri gayrimenkuller her türlü vergi ve harcından,
Muaftır.
e) 13 üncü madde gereğince verilecek bildiri Damga Vergisine, diğer harç ve resimlere tabi değildir.
2. Gayrimenkullerin irtifak haklarının ve gayrimenkul mükellefiyetinin kooperatiflere, kooperatif birliklerine, kooperatif merkez birliklerine, Türkiye Milli Kooperatifler Birliğine sermaye konulması halinde bunlar Emlak Alım Vergisi Kanununun 9 uncu maddesindeki indirimli nispetten,
3. 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 199 sayılı Kanunla değişik 7 nci maddesinin 16 ncı bendindeki esaslar dahilinde Kurumlar Vergisi muaflığından,
Faydalanırlar.
4. Kooperatifler, kooperatif birlikleri ve kooperatifler merkez birlikleri faaliyete geçen üst kuruluşlara girmedikleri takdirde, bu maddenin 1 nolu fıkrasının (b) bendi ile 2 nolu fıkrasından gayri fıkralarında yazılı muaflıklardan istifade edemezler.
5. (Ek:21/10/2021-7339/13 md.) Ortaklarının çoğunluğu kadınlardan oluşan ve kadın emeğinin değerlendirilmesi amacıyla kurulan kooperatifler ile ortaklarının çoğunluğu engellilerden oluşan kooperatiflerin, bu Kanun ve 6102 sayılı Kanun gereğince tescil ve ilana tabi işlemlerinden ücret alınmaz ve ilana tabi olanlar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ücretsiz olarak yayımlanır. Bu kooperatiflerden, 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 24 üncü maddesi gereğince odaya kayıt ücreti ve yıllık aidat ile aynı Kanunun 25 inci maddesinde tanımlanan munzam aidat alınmaz.
🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?
1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 93. maddesi, kooperatifleri ve üst kuruluşlarını (kooperatif birlikleri, merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği) çeşitli vergi, harç ve resim yükümlülüklerinden muaf tutan bir "vergi bağışıklığı" düzenlemesidir. Bu madde ile devlet, kooperatifçiliği teşvik etmek amacıyla bu kurumlara mali bir nefes alma alanı sağlamaktadır. Maddenin özünde üç ana muafiyet alanı vardır: (1) banka ve sigorta muameleleri vergisi ile damga vergisi ve harçlardan muafiyet; (2) sahip olunan gayrimenkulün kiralanmadığı veya irat getirmediği sürece emlak vergilerinden muafiyet; (3) kooperatife sermaye olarak konulan gayrimenkullerin devrinde indirimli harç oranı ve kurumlar vergisi muafiyeti. 2021'de eklenen 5. fıkra ile kadın ve engelli ortak çoğunluğuna sahip kooperatiflere oda kayıt ücreti ve aidat muafiyeti gibi ek avantajlar getirilmiştir. İş dünyasının bilmesi gereken en kritik nokta, bu muaflıkların sınırsız olmadığıdır; özellikle 4. fıkra, faaliyete geçen üst kuruluşlara (birliklere) girmeyen kooperatiflerin büyük bölümündeki muaflıklardan yararlanamamasını öngörmektedir. Bu, kooperatifin kuruluş aşamasında üst birliklere üyelik kararının stratejik bir vergi planlaması olduğunu gösterir.
💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması
Somut bir senaryo ile düşünelim: Bir tarım kooperatifi kuruyorsunuz ve kooperatif adına bir arazi satın alacaksınız. Bu madde sayesinde (maddenin 1/c bendi) söz konusu araziyi kiraya vermediğiniz ve irat getiren bir işe tahsis etmediğiniz sürece emlak vergisi ödemezsiniz. Aynı şekilde kooperatif ortaklarından biri, sahip olduğu bir gayrimenkulü kooperatife sermaye olarak koyarsa, bu devir işlemi için tapu harcı indirimli nispetten hesaplanır. Ayrıca kooperatif ana sözleşmesinin noterde tasdiki, yönetim kurulu karar defterlerinin açılış tasdiki gibi işlemlerde damga vergisi ve harç ödenmez. Bu, şirket kuruluşlarında ciddi bir maliyet avantajı demektir. Sicil işlemleri açısından en dikkat çekici düzenleme ise 5. fıkradadır: Ortaklarının çoğunluğu kadınlardan oluşan ve kadın emeğini değerlendirmek amacıyla kurulan kooperatifler ile ortaklarının çoğunluğu engellilerden oluşan kooperatiflerin, ticaret siciline tescil ve ilan işlemlerinden ücret alınmaz ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilanlar ücretsiz yayımlanır. SicilAI olarak sıklıkla vurguladığımız gibi, bu tür avantajlardan yararlanmak için kooperatifin kuruluş aşamasında amacını ve ortak yapısını doğru tanımlaması ve tescil dilekçesinde bu muafiyet gerekçelerini açıkça belirtmesi çok önemlidir.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
- Üst birliğe üye olmama riski: Faaliyete geçen üst kuruluşa (kooperatif birliğine) üye olmayan kooperatifler, maddenin 1. fıkrasının (b) bendi (tasdik harçları ve damga vergisi muafiyeti) ile 2. fıkrası (gayrimenkullerin sermaye olarak konulmasında indirimli harç) dışındaki tüm muaflıklardan otomatik olarak yararlanamaz. Bu durum, emlak vergisi ve kurumlar vergisi gibi ciddi yükümlülüklerin doğmasına yol açar.
- Gayrimenkulün kullanım amacının değişmesi: Muaf tutulan gayrimenkul kiraya verildiğinde veya irat getiren bir işte kullanılmaya başlandığında (örneğin deposu kiraya verildiğinde), muafiyet o andan itibaren ortadan kalkar ve vergi idaresi geriye dönük olarak vergi tarh edebilir.
- Belge ve tasdik işlemlerinde usul hataları: Her nevi defter tasdiki ve mühürleme işlemlerinde muafiyetten yararlanmak için ilgili vergi dairesinden veya noterden "muafiyet belgesi" ibrazı istenebileceği unutulur. Eksik evrakla yapılan tasdik işlemlerinde harç ödenmek zorunda kalınabilir.
- Kadın ve engelli kooperatiflerinde ortaklık yapısının şartı: 5. fıkradaki avantajlardan yararlanmak için ortakların "çoğunluğunun" kadın veya engelli olması yetmez; kooperatifin kuruluş amacının da buna uygun (kadın emeğinin değerlendirilmesi gibi) olması gerekir. Sonradan ortaklık yapısında meydana gelen değişiklikler bu hakkı kaybettirir.
- Muafiyetin yanlış vergi türüne uygulanması: Madde kapsamındaki muafiyetler sınırlı sayıda vergi ve harç türüne aittir. Örneğin, kooperatifin ticari faaliyeti nedeniyle doğan KDV veya şahsi işlemler dolayısıyla ortaya çıkan vergiler bu muafiyet kapsamında değildir. Bu alanlarda muafiyet olduğunu varsayarak beyanname verilmemesi, cezalı tarhiyat riskini doğurur.
Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?
Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.
Yapay Zeka Motorunu Çalıştırİşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.