# MADDE 102
Borç Ödemesinde Mahsup Kuralları

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 102, Türk Borçlar Kanunu'nun borç ödemelerinin hangi borca sayılacağını (mahsup) düzenleyen temel kuralıdır. Günlük hayatta bir şirket sahibinin veya esnafın birden fazla borcu olduğunu ve borçluya para gönderdiğini düşünelim. Borçlu, ödemeyi yaparken "bu ödemeyi şu faturaya say" demezse ne olur? İşte bu madde devreye girer. Öncelikle, yapılan bir ödeme, taraflarca geçerli bir açıklama yapılmamış veya makbuzda hangi borca ilişkin olduğu belirtilmemişse, ödeme vadesi gelmiş (muaccel) olan borç için yapılmış sayılır. Eğer birden fazla borcun vadesi gelmişse, alacaklının borçlu aleyhine ilk olarak takip (icra takibi veya dava) başlattığı borç öncelikli kabul edilir. Herhangi bir takip yoksa, vadesi en erken gelen borca mahsup edilir. Vadesi aynı gün dolan birden çok borç varsa, ödeme borçlara orantılı şekilde dağıtılır. Borçlardan hiçbirinin vadesi gelmemişse, kural gereği ödeme, güvencesi en az olan borç için yapılmış sayılır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirketin tedarikçisine üç ayrı sözleşmeden doğan borcu olsun: 1 Şubat, 1 Mart ve 1 Nisan vadeli faturalar. Şirket, 15 Mart'ta banka havalesiyle toplam borcun bir kısmını öder ve açıklama kısmına hiçbir ibraz yazmaz. Bu durumda madde uyarınca önce vadesi geçmiş olan 1 Şubat ve 1 Mart borçlarına mahsup yapılır; henüz vadesi gelmemiş 1 Nisan borcuna dokunulmaz. Şirket aleyhine icra takibi varsa, ödeme öncelikle takip konusu borcu kapatır. Uygulamada en kritik nokta, ödemenin açıklama kısmına fatura numarası ve "açık hesaba mahsuben" ibaresinin yazılmasıdır. Açıkça belirtilmediği takdirde, alacaklı borçlunun aleyhine olacak şekilde en avantajlı borca mahsup edebilir. SicilAI olarak ticari defter ve kayıtlarınızı dijitalleştirirken, her ödemenin hangi faturaya ait olduğunu kayıt altına almanızı ve karşı tarafa yazılı bildirimde bulunmanızı öneriyoruz. Aksi hâlde, uzun vadeli ticari ilişkilerde faiz, gecikme cezası ve teminat çözümleri konusunda tartışmalar kaçınılmaz olur.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Ödeme açıklaması boş bırakılıyor: Havale veya EFT dekontuna fatura numarası yazılmazsa, alacaklı parayı dilediği borca sayabilir; bu da faiz işlememiş veya teminatsız borçların açıkta kalmasına yol açar.
• Takip sırası göz ardı ediliyor: Birden çok icra takibi varken yapılan ödemelerin mahsup sırası yanlış hesaplanırsa, borçlu hakkında yeni haciz işlemleri başlatılabilir.
• Sözlü beyanlara güvenilmesi: "Şu faturaya sayalım" şeklindeki sözlü anlaşmalar ispat zorluğu yaratır; yazılı veya e-postayla teyit edilmeyen her açıklama ileride dava konusu olabilir.
• Güvence durumunun kontrol edilmemesi: Hiçbir borç vadesi gelmemişken yapılan ödeme, güvencesi en az olan borca sayılır. Bu kural bilinmezse, teminatsız bırakılmak istenen borç yanlışlıkla kapatılabilir.