# MADDE 103
Borç Ödemede Makbuz ve Senet İadesi

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 103. maddesi, borcunu ödeyen kişinin (borçlu) bu ödemesini belge altına alma hakkını güvence altına alır. Madde iki temel kural getirir:

İlk olarak, borcun tamamı ödenmişse, borçlu alacaklıdan yalnızca makbuz değil, aynı zamanda borç senedinin de geri verilmesini veya iptal edilmesini isteyebilir. Bu, senedin hukuken artık bir alacak hakkı doğurmamasını sağlar. Çünkü elinizde bir borç senedi kaldığı sürece, alacaklı bu senede dayanarak tekrar ödeme talep edebilir.

İkinci kural ise borcun tamamının ödenmediği veya borç senedinin alacaklıya başkaca haklar da verdiği durumlarla ilgilidir. Bu hâlde borçlu yalnızca makbuz düzenlenmesini ve yaptığı ödemenin borç senedi üzerine işlenmesini isteyebilir. Yani senedi geri isteyemez; çünkü senet hâlâ geçerli bir alacağın veya teminatın varlığına işaret etmektedir. Ödemenin senede işlenmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda borçlunun elini güçlendirir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir düşünün: Bir esnaf, toptancıdan aldığı mal karşılığında 50.000 TL'lik bir senet imzalamıştır. Ticari faaliyetlerin yoğun olduğu bir dönemde borcunu üç taksitte öder. Son taksiti de ödediğinde, esnafın toptancıdan ilk isteyeceği şey senettir. Eğer borcun tamamı ödendiyse ve toptancı senedi geri vermeyi reddediyorsa, esnaf TBK 103’e dayanarak senedin iptalini talep edebilir. Bu hak, tacirin üzerindeki kambiyo yükünden kurtulmasını sağlar.

Ancak borcun yalnızca bir kısmı ödenmişse, senet hâlâ alacaklıda kalmalıdır. Bu durumda esnaf, yaptığı kısmi ödeme karşılığında mutlaka makbuz almalı ve bu ödemenin senedin arkasına veya ayrı bir şerhle işlenmesini talep etmelidir. Aksi takdirde, ileride ödenen tutarlar ispat edilemeyebilir ve esnaf aynı borcu iki kez ödemek zorunda kalabilir. SicilAI olarak, ticari defterlerinizi ve ödeme belgelerinizi düzenli tutmanın bu tür mağduriyetleri önlemede kritik olduğunu her zaman vurguluyoruz.

Ayrıca, uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir durum da senedin bir teminat senedi olarak verilmiş olmasıdır. Örneğin, bir bayilik sözleşmesi kapsamında verilen senet, yalnızca borcun değil aynı zamanda sözleşmeden doğan diğer yükümlülüklerin de teminatı olabilir. Bu durumda borç tamamen ödenmiş olsa bile alacaklı, senedi başka hakları güvence altına aldığı için iade etmeyebilir. İşte bu yüzden maddenin ikinci fıkrası, borçluya en azından ödemenin senede işlenmesini isteme yetkisi verir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Senedin geri alınmaması: Borç tamamen ödendikten sonra senedin alacaklıda kalması, kötü niyetli bir alacaklının senedi tekrar icra takibine koymasına zemin hazırlar. Bu riski ortadan kaldırmak için senedi mutlaka geri alın veya noterden iptal ettirin.
• Kısmi ödemelerin kayıt altına alınmaması: Yapılan ödemeler senede işlenmez veya makbuz alınmazsa, zamanla ödenen tutarların ispatı güçleşir. Özellikle nakit yapılan ödemelerde mutlaka imzalı ve tarihli bir makbuz talep edin.
• Senedin bu şekilde iptali: Bazı borçlular, senedi geri alamayınca senedi yırtıp atmak veya üzerini karalamak gibi yollara başvurur. Ancak bu işlemler hukuken iptal anlamına gelmeyebilir, çünkü senet metninin ve imzanın korunması gerekebilir. Resmî bir iptal prosedürü veya alacaklının yazılı ibranamesi en sağlıklı yoldur.
• Senet üzerindeki diğer hakların göz ardı edilmesi: Senet yalnızca bir borcu değil, aynı zamanda bir kefaleti veya taahhüdü de içeriyorsa, borcun ödenmiş olması tüm hakların sona erdiği anlamına gelmez. Bu durumda senedin iadesi yerine, üzerine “borç ödenmiştir” şerhi işletilmesi ve senedin muhafaza edilmesi daha doğru olabilir.
• Makbuz içeriğinin eksik olması: Makbuzda hangi borca ilişkin olduğu, tarih ve miktar açıkça belirtilmelidir. Aksi halde makbuz, ileride farklı bir borca mahsuben alındığı iddiasıyla değersiz hâle gelebilir.