# MADDE 105
Senet Kaybolduğunda İptal Belgesi Zorunluluğu

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 105. maddesi, borç senedinin (örneğin adi senet, ikrar içeren belge) alacaklı tarafından kaybedilmesi durumunda nasıl bir yol izleneceğini düzenler. Normal şartlarda borcunu ödeyen kişi, ödediği miktar karşılığında borç senedini geri alarak hukuken rahatlar. Ancak senet kaybolmuşsa, borçlu ortada bir delil olmadan ödeme yapmak istemeyebilir. İşte bu madde, o durumda alacaklıya önemli bir yükümlülük getirir: Alacaklı, borçlunun talebi üzerine, ödeme anında borçluya; senedin iptal edildiğini ve borcun sona erdiğini gösteren, resmî makamlarca düzenlenmiş veya usulüne uygun biçimde onaylanmış bir belge vermek zorundadır. Bu belge, borçluya ileride ortaya çıkabilecek bir tazminat veya çifte ödeme riskine karşı kalkan görevi görür. Maddenin ikinci fıkrası ise çek, bono, poliçe gibi kıymetli evrakın iptal işlemlerinin ayrı ve daha özel hükümlere tabi olduğunu hatırlatır; o belgeler için farklı prosedürler uygulanır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir esnaf veya şirket sahibi olarak düşünün: Müşterinize mal sattınız ve karşılığında bir borç senedi (örneğin adi bir yazılı taahhütname) aldınız. Ancak bu senedi kaybettiniz. Müşteriniz borcunu ödemek istediğinde sizden senedi çıkarmanızı ister. Senediniz yoksa, 105. madde devreye girer. Borçlunun istemiyle, senedin iptal edildiğine ve borcun sona erdiğine dair noter onaylı veya resmî bir belge düzenleyip kendisine teslim etmeniz gerekir. Aksi takdirde borçlu, ödeme yapmaktan kaçınabilir veya ileride senedin ortaya çıkması hâlinde sizden tekrar ödeme talep edebilir. İş dünyasında bu tür durumlarla karşılaşmamak için senedin fotokopisini almak, ödeme dekontlarını saklamak ve gerekiyorsa noter aracılığıyla iptal beyanını iletmek büyük önem taşır. SicilAI olarak önerimiz; kaybolan belgeler için mutlaka yazılı bir tutanak tutmanız ve borçludan “ibra ve senedin iptaline ilişkin onay” içeren bir belge imzalamanızı istemenizdir. Bu sayede hem borçlu hem alacaklı güvence altına alınmış olur.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Resmî belge şartına uyulmaması: Alacaklı tarafından doğrudan imzalanan sıradan bir kâğıt, maddenin aradığı “resmen düzenlenmiş veya onaylanmış” niteliği taşımaz. Bu durumda borçlu ödeme yapmaktan imtina edebilir veya belge geçersiz sayılabilir.
• Kıymetli evrak niteliğinin göz ardı edilmesi: Çek, bono ve poliçeler için sadece bu maddeye dayanak iptal belgesi düzenlenmesi yanlıştır. Bu tür evraklar için mahkemeden iptal kararı alınması veya çekte bankaya başvuru gibi özel prosedürler uygulanır. Aksi hâlde borçlu ikinci kez ödeme riskiyle karşı karşıya kalır.
• Ödemenin ispatında eksiklik: Senedin iptaline ilişkin belge düzenlenmeden yapılan ödemelerde, borçlunun elinde ödemeyi ispat edecek yeterli delil bulunmazsa, ileride dava açılması hâlinde ispat yükü borçluya geçer ve ciddi mağduriyet yaşanabilir.
• Kayıp sonrası piyasa riski: Kaybolan senet kötü niyetli bir üçüncü kişinin eline geçerse, bu kişi senedi kullanarak alacaklıymış gibi icra takibi başlatabilir. Bu nedenle kayıp anında derhâl noter veya resmî makamlar aracılığıyla iptal sürecini başlatmak ve borçluya bildirimde bulunmak kritiktir.