# MADDE 113
Yapma ve Yapmama Borçlarında İfa ve Tazminat

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 113, Türk Borçlar Kanunu'nda sözleşmeye aykırı davranışların iki temel türü olan "yapma" ve "yapmama" borçlarına ilişkin alacaklının başvurabileceği yolları düzenler. Günlük dilde şunu söyler: Bir taraf size karşı üstlendiği bir işi yapmazsa (örneğin bir binayı boyamayı, bir makineyi tamir etmeyi taahhüt edip yapmazsa), siz mahkemeye başvurarak bu işin sizin tarafınızdan ya da bir başkası tarafından yapılmasına izin verilmesini isteyebilirsiniz. Bu durumda ortaya çıkan masrafın tamamı sözleşmeye uymayan tarafa aittir. Ayrıca ifa gecikmesi veya aykırılığı nedeniyle uğradığınız ek zararlarınızı da ayrıca talep hakkınız saklıdır.

İkinci fıkra ise "yapmama borcu"nu ele alır: Bir kişi bir şeyi yapmamayı (örneğin bir bölgede rakip bir işletme açmamayı, üretilen ürünü başka bir firmaya satmamayı) taahhüt edip buna aykırı davranırsa, bu aykırılık nedeniyle doğan zararı tazmin etmek zorundadır. Üçüncü fıkra ise alacaklıya ek bir imkân tanır: Yapmama borcuna aykırı davranıldıysa, alacaklı hem bu aykırı durumun ortadan kaldırılmasını (örneğin işyerinin kapatılmasını ya da ürünlerin piyasadan toplatılmasını) isteyebilir, hem de bu işlem masrafı borçluya ait olmak üzere kendisinin yetkili kılınmasını talep edebilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Şirket sahipleri ve esnaflar için bu madde özellikle sözleşme yönetiminde kritik bir güvence sağlar. Örneğin bir mağaza sahibi, bir yazılım firmasıyla sipariş takip programı yapılması için anlaşmıştır. Yazılım firması sözleşmede belirlenen tarihte teslim etmez ve çalışmayı bırakırsa, mağaza sahibi mahkemeden bu programın başka bir firma tarafından yapılmasına izin verilmesini isteyebilir; fark masrafını yazılım firması öder. Benzer biçimde bir işyeri devralınırken satıcının aynı sektörde ve yakın bölgede beş yıl boyunca işletme açmayacağına dair rekabet yasağı koyulmuşsa, satıcı bu kuralı ihlal ettiğinde, alıcı (yeni işletme sahibi), açılan yeni işyerinin kapatılmasını dava edebilir ve bu kapatma masraflarını ihlal eden taraftan tahsil edebilir. Sicil kayıtları, gayrimenkul alım satımında şufa (ön alım) hakkı, işletme devrindeki rekabet etmeme hükümleri gibi konularda da bu madde devreye girer.

Sicil işlemlerinde ise özellikle bir şirket hissesinin devri sonrasında eski ortakların imza yetkilerini kötüye kullanmaması ve şirket malvarlığına zarar verecek işlem yapmaması bir tür yapmama borcudur. Bu madde, zarar doğduktan sonra hızlı bir şekilde tazminat ve durdurma talebiyle gündeme gelir. Yani madde, sözleşme ihlallerinde "sözünü tutmayanın cezasını ödemesi" ilkesini somut ve uygulanabilir başvuru yollarıyla destekler.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Masraf güvencesi alınmadan dışarıdan ifa yaptırmak: Alacaklı, mahkeme kararı olmaksızın doğrudan başkasına işi yaptırırsa, masrafı borçludan isteyemeyebilir. Önce noter ihtarı, ardından dava veya icra süreci başlatmak gerekir.
• Yapmama borcunun kapsamını net yazmamak: "Rekabet etmeyecektir" gibi muğlak ifadeler, ihlalin ispatını zorlaştırır; aynı sektörde faaliyet göstermemenin coğrafi sınırı, süresi ve kapsamı açıkça belirlenmelidir.
• Tazminat hesaplamasını belgelememek: Zararın varlığını ve miktarını fatura, ekspertiz raporu veya e-posta yazışmalarıyla kanıtlamayan taraf, dava açsa bile sonuç alamayabilir.
• Süreçte avukat desteği almamak: Madde kapsamındaki davalarda bilirkişi incelemesi ve süre yönetimi karmaşıktır; profesyonel hukuki destek almak, hak kaybını önler.
• Aykırılığın sürmesine göz yummak: Yapmama borcuna aykırılık devam ediyorsa, alacaklı zaman kaybetmeden durdurma talebiyle dava açmalı; gecikme, zararın büyümesine yol açar.