# MADDE 114
Borçlunun Kusur Sorumluluğunun Kapsamı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 114, sözleşmeden doğan borçlarda borçlunun hangi ölçüde sorumlu tutulacağını belirler. Kural olarak borçlu, sözleşmeye aykırı davranışında "her türlü kusurdan" sorumludur; yani kastı, ağır ihmali veya hafif ihmalinin sonuçlarına katlanmak zorundadır. Ancak sorumluluğun kapsamı, işin özel niteliğine göre esnetilir. Örneğin borçluya hiçbir menfaat sağlamayan, tamamen iyilik esasına dayanan bir işte (ücretsiz saklama, karşılıksız vekâlet gibi) borçlunun sorumluluğu daha hafif tutulur; yalnızca kastı ve ağır ihmalinden sorumlu olur. İkinci fıkra ise ufuk açıcıdır: haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler, kıyasen sözleşmeye aykırılık hâllerine de uygulanır. Bu sayede zarar gören taraf, sözleşme ilişkisinden doğan tazminat taleplerinin yanına haksız fiil hükümlerinden kaynaklanan manevi tazminat gibi ek talepleri de ekleyebilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Düşünün ki bir şirket, fason üretim sözleşmesiyle üreticiye sipariş vermiştir. Üretici, hafif bir ihmal sonucu üretimi zamanında teslim edemez; bu yüzden şirket, kendi müşterisine karşı sözleşme cezası ödemek zorunda kalır. TBK Madde 114 sayesinde şirket, uğradığı bu zararı üreticiden tazmin edebilir; çünkü üretici sözleşmeye aykırı davranışında kusurludur. Eğer üretici bu işi bir yardım amacıyla, ücretsiz olarak üstlenmişse, sorumluluğu daha hafif olacak ve şirket ancak üreticinin ağır ihmalini veya kastını ispatlayabildiği ölçüde tazminat alabilecektir. Sözleşmelerin hazırlanması sırasında bu ayrımın net biçimde düzenlenmesi çok önemlidir; SicilAI olarak özellikle KOBİ’lerin ve esnafların, sözleşme taslaklarında "sorumluluğun kapsamı" maddesini açıkça yazmalarını ve işin ücretli olup olmadığını netleştirmelerini öneriyoruz. Ayrıca haksız fiil hükümlerinin kıyas yoluyla uygulanması, zamanaşımı sürelerini ve ispat yükünü de değiştirebildiğinden, ticari defter ve kayıtların düzenli tutulması riskleri azaltır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşmede sorumluluğu daraltan hükümler her zaman geçerli değildir; özellikle borçlunun kendi ağır kusuru veya kastından doğan sorumluluğu önceden kaldıran anlaşmalar TBK 115 uyarınca hükümsüzdür.
• Kusurun ispatı kural olarak alacaklıdadır; bu nedenle sözleşmeye kusur karinesi veya ispat kolaylığı koyulmazsa tazminat davasında ispat güçlüğü yaşanabilir.
• Haksız fiil hükümleri kıyasen uygulandığında, manevi tazminat ve daha farklı zamanaşımı süreleri gündeme gelebilir; bu da alacaklının taleplerinin kapsamını beklenmedik şekilde genişletebilir.
• İşin borçluya yarar sağlamadığı durumlarda sorumluluk hafiflediği için, ticari ilişkide işin ücretli mi yoksa karşılıksız mı olduğu yazılı olarak netleştirilmelidir; aksi hâlde "hafif sorumluluk" savunmasıyla karşılaşılabilir.