# MADDE 145
Takas Hakkından Önceden Feragat

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 145. maddesi, bir borçlunun henüz doğmamış ya da ileride doğabilecek bir takas hakkından önceden vazgeçebileceğini düzenler. Takas; iki kişinin birbirine karşı olan ve konusu aynı türden (örneğin para) olan borçlarının, karşılıklı irade beyanlarıyla sona erdirilmesidir. Ancak bu madde uyarınca borçlu, bu hakkını sözleşme sırasında veya borç doğmadan önce açıkça reddedebilir. Yani taraflar, aralarındaki bir sözleşmeye “taraflardan hiçbiri takas hakkını kullanamaz” şeklinde bir hüküm koyabilir. Bu durumda borçlu, ileride muaccel hale gelen kendi alacağıyla borcunu kapatamaz; borcunu aynen ifa etmekle yükümlü olur. Önemli olan feragatin açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde yapılmasıdır. Bu madde, borçlunun kendi hakkını sınırlandırmasına izin verdiği için tek başına sonuç doğurur; karşı tarafın ayrıca kabul beyanı aranmaz.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Ticari hayatta en sık karşılaşılan örneklerden biri, tedarikçi ile alıcı arasındaki sözleşmelere konulan “tarafların karşılıklı tüm alacakları için takas hakkından önceden feragat ettikleri” hükmüdür. Diyelim ki A şirketi, B şirketine 500.000 TL borçlanıyor; ancak B şirketinin de A şirketine daha eski tarihli bir satıştan doğan 300.000 TL borcu var. Sözleşmede takas yasağı yoksa A şirketi bu iki borcu takas edip yalnızca 200.000 TL ödeyebilir. Fakat taraflar TBK m.145 kapsamında önceden feragat kararlaştırmışsa, A şirketi 300.000 TL’lik alacağını ayrıca talep etmek zorunda kalır ve B şirketine borcu olan 500.000 TL’nin tamamını öder. Sicil işlemlerinde ise özellikle şirket ana sözleşmeleri, pay devir sözleşmeleri veya genel kurul kararlarında böyle bir feragat hükmü yer alabilir; bu kayıtlar ticaret siciline tescil edilirken içerik bakımından incelenmeli ve feragatin kapsamı net bir şekilde belirlenmelidir. SicilAI olarak sözleşme taslaklarında bu maddenin düzenlenme amacının, borcun ifa edileceğine dair güvence oluşturmak olduğunu hatırlatıyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Takas hakkından feragat, borcun tamamen sona erdiği anlamına gelmez; yalnızca mahsup yöntemini ortadan kaldırır. Borçlu borcunu aynen ödemekle yükümlü kalır.
• Feragat hükmü genel işlem koşulları içinde yer alıyorsa, karşı tarafın dezavantajına açıkça aykırılık oluşturabilir; özellikle tüketici sözleşmelerinde bu tür kayıtlar geçersiz sayılabilir.
• Feragatin kapsamı ve süresi belirsiz bırakılmamalıdır. Yalnızca belirli bir borç için mi yoksa tüm cari hesaplar için mi geçerli olduğu açıkça yazılmalıdır.
• İcra ve iflas aşamasında takas hakkını kullanmak isteyen borçlu, önceden yaptığı feragat nedeniyle bu savunmayı ileri süremeyebilir. Bu ciddi bir hak kaybına yol açabilir.
• Feragat tek taraflı olarak geri alınamaz; bu nedenle sözleşme kurulmadan önce hukuki sonuçları mutlaka değerlendirilmelidir.