# MADDE 16
İmza Yerine Kullanılabilecek Onaylı İşaretler

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Türk Borçlar Kanunu'nun 16. maddesi, el yazısıyla imza atamayan kişilere tanınmış bir hakkı düzenler. Buna göre; fiziksel bir engel, hastalık veya okuma yazma bilmeme nedeniyle imza atamayan bir kişi, belgelerde imza yerine parmak izi, el ile yapılmış bir işaret ya da mühür kullanabilir. Ancak bu araçların hukuken geçerli olabilmesinin tek şartı vardır: bunların “usulüne göre onaylanmış” olması. Yani işaretin, yetkili bir makam tarafından doğrulanması ve o kişiye aidiyetinin belgelenmesi gerekir. Bu sayede imza atamayan kişi, toplumsal ve ticari hayata eşit koşullarda katılabilir. Maddenin ikinci cümlesi ise sınırı çizer: Kambiyo senetleri olan çek, bono ve poliçe gibi özel nitelikli evraklarda TBK m.16 uygulanmaz; orada geçerlilik yalnızca kanunun öngördüğü usullere göre atılmış imzaya bağlıdır. Bu, hem bir hak hem de dikkate alınması gereken kesin bir istisnadır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir esnaf düşünün; geçirdiği sağlık sorunu nedeniyle elini kullanamıyor ve mevcut tedarikçisiyle yeni bir sözleşme imzalaması gerekiyor. Bu kişi, noter huzurunda kimliği tespit edildikten sonra parmak izi ya da el işareti koyar; noter bu işlemi onaylarsa, söz konusu sözleşme imza atılmış gibi hukuken geçerli olur. Aynı durum, şirket müdürünün şirket adına işlem yapması gerektiğinde de ortaya çıkabilir. Uygulamada ticaret sicili müdürlükleri ve bankalar, yetkili temsilcinin imza beyanını esas alır; imza atamayan bir müdürün durumu, noter onaylı bir tespit ile açıklanmalı ve ilgili sicil dosyasına işlenmelidir. SicilAI olarak hazırladığımız bu rehberde de vurguladığımız gibi, buradaki kritik nokta belgenin irade açıklamasını güvenilir biçimde ortaya koymasıdır. Bununla birlikte, imza atamayan bir kişi şirkete çek keşide etme veya bono düzenleme görevini de üstlenemez; zira kambiyo hukuku, yazılı imza zorunluluğu bakımından tüm istisnaların önüne geçer.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Onaysız kullanım riski: Parmak izi, işaret veya mühür yetkili makam onayı aranmadan kullanılırsa, belge imzasız sayılabilir ve sözleşme hükümsüz kalabilir. Bu durum, ticari alacakların tahsilini doğrudan tehlikeye atar.
• Kambiyo senedi hatası: Çek, bono ve poliçelerde imza yerine mühür ya da parmak izi kullanılması, senedin geçersizliğine yol açar. Özellikle ödeme aracı olarak çek kullanan işletmeler, bu sınırı bilmeli ve imza atayamayan kişileri yetkili temsilci olarak bu alanlarda görevlendirmemelidir.
• Salt mühür kullanımı: İmza atayabilen bir kişinin yalnızca kaşe veya mühür kullanması, TBK m.16'nın koruması kapsamında değildir; belge hukuken eksik sayılır. İmza atabiliyorken bu istisnai yola başvurmak, işlemin geçersizliğiyle sonuçlanabilir.
• Sahtecilik ve kimlik doğrulama zafiyeti: Onay işlemi sırasında kişinin kimliği gereği gibi tespit edilmezse veya mühür üzerindeki unvan unsurları eksikse, kötü niyetli kullanımlara zemin hazırlanır. Bu nedenle noter onayı alınırken kişinin kimliği ve irade açıklaması eksiksiz biçimde doğrulanmalıdır.
• Üçüncü kişilerin kabul sorunu: Bazı bankalar veya kamu kurumları, noter onaylı parmak izi dahi olsa uygulamada tereddüt yaşayabilir. Bu ihtimale karşı, işlem öncesinde ilgili kurumun yazılı olarak bilgilendirilmesi ve onay alınması süreçleri hızlandırır.