# MADDE 195
İç Üstlenme Borçtan Kurtarma Yükümlülüğü

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 195, alacaklının taraf olmadığı bir iç anlaşmayı düzenler. Borçlu ile “iç üstlenen” kişi arasında kurulan bu sözleşmede, üçüncü kişi borçluyu borcundan kurtarmayı taahhüt eder; bunu ya borcu bizzat ödeyerek ya da alacaklının rızasını alarak borcu resmen üstlenmek suretiyle yapabilir. Önemli olan şudur: İç üstlenen kişi, doğrudan alacaklıya karşı borçlu hâline gelmez. Alacaklının hakkı, borçluya karşı aynen devam eder.

İkinci fıkra, borçlunun önce kendi edimini yerine getirmesini şart koşar. Yani borçlu, iç üstlenme sözleşmesinden doğan kendi borçlarını (örneğin devretmeyi vaat ettiği bir malı veya hakkı devretmeden) diğer taraftan yükümlülüğünün ifasını isteyemez. Üçüncü fıkra ise borçluyu korur: Borç henüz sona ermemişse, borçlu iç üstlenen taraftan kendisine güvence verilmesini isteyebilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir esnaf veya şirket sahibi, kendi borcu için bir yakınından ya da iş ortağından yardım sözü aldığında bu genellikle iç üstlenme niteliğindedir. Örneğin; bayilik veren firma, bayinin tedarikçiye olan borcunu kapatacağını bayisine sözler. Ancak bu söz, tedarikçiye doğrudan başvuru hakkı vermez. Tedarikçi ödemezse yine asıl borçlu bayiye gelir. İç üstlenen kişi, tedarikçiye ödeme yapmazsa bayinin tek koruması, ondan güvence istemek ve sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminat talep etmektir.

Ticari hayatta en sağlıklı yol, iç üstlenmenin yazılı yapılması ve borçluyu borçtan kurtarma yönteminin net biçimde belirtilmesidir. Ayrıca alacaklının rızasıyla gerçek bir “dış üstlenme” yapılacaksa, borçlunun güncel ticaret sicili kayıtları ve yetki belgeleri mutlaka doğrulanmalıdır. Böyle bir doğrulamada SicilAI üzerinden yapılacak kayıt taraması, yetkisiz temsil ve sahte imza risklerini önemli ölçüde azaltır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• İç üstlenme sözleşmesi sanılarak alacaklının rızasının hiç alınmaması: Bu durumda borçlu, alacaklı karşısında hâlâ borçlu olduğu için ödeme baskısı devam eder.
• İç üstlenen kişinin ödeme gücünün araştırılmaması: Borçlu, güvence talep etmezse üçüncü kişinin iflası hâlinde eli boş kalabilir.
• Sözleşmenin yazılı ve imzalı yapılmaması: İspat yükü altında kalan borçlu, iç üstlenenin taahhüdünü kanıtlayamayabilir.
• “Borçlu kendi edimini önce ifa etmeme” kuralının göz ardı edilmesi: İç üstlenen taraf, borçlunun kendi yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürerek ifadan kaçınabilir.
• Güvence alınmadan üstlenenin borcu ödemesinin beklenmesi: Borç uzun süre kurtarılmazsa, alacaklı icra takibi başlatarak borçlunun malvarlığına haciz koydurabilir.