# MADDE 233
Belirsiz Satış Bedeli ve Dara İndirimi

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 233. maddesi, ticari hayatta sıkça karşılaşılan ancak çoğu zaman sözleşmede açıkça düzenlenmeyen iki temel sorunu çözüme kavuşturur: fiyatın belirlenmediği satışlar ve dara (ambalaj, kap) hesabı. Maddenin ilk fıkrasına göre; alıcı, satış bedelini açıkça belirtmeksizin malı alacağını kesin bir dille bildirmişse, taraflar arasında satış sözleşmesi yine kurulmuş sayılır. Bu durumda satış bedeli, malın ifa yeri ve zamanındaki ortalama piyasa fiyatı üzerinden belirlenir. Yani fiyat yazılmamış olması sözleşmeyi geçersiz kılmaz; aksine kanun, objektif bir ölçüt getirerek tarafların makul beklentisini korur.

İkinci fıkra ise ağırlık esasına dayalı satışlarda, satış bedeli hesap edilirken daranın (ambalaj, çuval, kasa, teneke gibi kapların ağırlığının) toplam ağırlıktan indirilmesini emreder. Amaç; alıcının sadece mal için ödeme yapmasını, ambalaj için ayrıca bedel ödemek zorunda kalmamasını sağlamaktır. Üçüncü fıkra ise ticari teamüllere açıkça atıf yapar: Bazı malların satışında daralı ağırlık üzerinden belirli bir indirim yapılması (fire payı gibi) ya da bedelin doğrudan daralı ağırlık üzerinden belirlenmesi ticari örf haline gelmişse, bu teamüller öncelikle uygulanır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir esnaf veya şirket sahibi, tedarikçisine telefonla “2 ton civarı toz şeker gönderin, fiyatta anlaşırız” dediğinde ve tedarikçi de malı gönderdiğinde ortada geçerli bir satış sözleşmesi vardır. Alıcı daha sonra fiyatı beğenmediği için malı geri gönderemez; tedarikçi ise piyasanın çok üzerinde bir fiyat talep edemez. İkisi de o günkü ortalama piyasa fiyatına bağlıdır. Bu durum özellikle fatura düzenleme anında kendini gösterir. Şirketler ticari defterlerine bu işlemi işlerken, faturada yer alan birim fiyatın piyasa ortalamasına uygunluğunu belgelemek zorunda kalabilir.

Varsayalım ki bir toptancı, bakliyat ürünlerini çuvallarla satıyor ve faturaya “brüt ağırlık” üzerinden bedel yazıyor. Alıcı itiraz edip çuval darasının düşülmediğini iddia edebilir. Ancak ticari teamül olarak o bölgede bakliyat satışlarının daralı ağırlık üzerinden yapıldığı ve belli bir fire oranının uygulandığı ispat edilirse, maddenin üçüncü fıkrası gereği teamül kazanır. Bu nedenle sözleşme veya fatura düzenlenirken hangi ağırlık esasının alındığı açıkça yazılmalıdır. SicilAI platformunda bu tür uyuşmazlıkları önlemek adına, sözleşmelerinize ve proforma faturalarınıza “dara ve fire oranına ilişkin” açık hüküm eklemenizi öneriyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Fiyat belirsizliği riski: Alıcı, bedeli belirtmeden kesin sipariş verdiğinde piyasa fiyatından bağlanır; bu fiyat, alıcının beklediğinden yüksek olabilir. Bu nedenle her sipariş için fiyat aralığı veya azami fiyat şartı sözlü olarak değil yazılı biçimde kararlaştırılmalıdır.
• Dara indirimi yapılmaması: Ağırlık üzerinden yapılan satışlarda, darası düşülmemiş brüt ağırlık üzerinden fatura kesilmesi halinde alıcı fazla ödeme yapar ve satıcı haksız zenginleşme iddiasıyla karşılaşabilir. Fatura ve irsaliyede net ağırlığın gösterilmesi gerekir.
• Ticari teamülün ispat güçlüğü: Üçüncü fıkradaki teamül hükümleri, her iki tarafın da bildiği veya bilmesi gereken yerleşik bir uygulamaya dayanmalıdır. Teamülün varlığı iddia ediliyorsa bunun ispatı genellikle ticaret odası kayıtları veya uzman tanık beyanı ile mümkün olur; aksi halde risk doğar.
• “Kesin bildirim” şartının ispatı: Maddenin uygulanabilmesi için alıcının malı alacağını kesin olarak bildirmesi gerekir. Bu bildirimin yazılı olmaması halinde “acaba sadece fiyat mı sordu?” tartışması çıkar. Bu nedenle sipariş onaylarının e-posta veya mesaj gibi kayıt altına alınan kanallardan yapılması hukuki güvence sağlar.
• Fatura düzenleme aşamasındaki ihtilaflar: Piyasa fiyatı zamanla dalgalanabilir; ifa anındaki ortalama fiyatın tespiti için resmi istatistikler veya borsa kayıtları kullanılabilir. Satıcı bu belgeleri saklamazsa, daha sonra alıcı ile fiyat uyuşmazlığında elini zayıflatır.