# MADDE 235
Alıcı Temerrüdünde Satıcının Dönme Hakkı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, ticari hayatta sıkça karşılaşılan "önce ödeme, sonra teslim" esaslı satış sözleşmelerinde alıcının parasını ödememesi hâlinde satıcının nasıl bir yol izleyeceğini düzenler. Eğer satış bedeli ödenmeden veya ödeme anında malın alıcıya devredilmesi kararlaştırılmışsa (örneğin peşin satışlarda), alıcı ödeme gününde temerrüde düşerse satıcı, mahkemeye başvurmaya veya herhangi bir ihtarname çekmeye gerek kalmaksızın satıştan dönebilir. Yani satıcı, sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedip malını geri isteyebilir. Ancak bu hakkın kullanılması için satıcının, durumu gecikmeksizin alıcıya bildirmesi şarttır. Aksi takdirde dönme iradesi alıcıya ulaşmadıkça hüküm doğurmaz. Maddenin son fıkrası ise önemli bir istisna getirir: Mal, bedel ödenmeden önce alıcının eline geçmişse (zilyetliği devredilmişse), satıcının geri alma hakkı ancak sözleşmede bu hususun açıkça saklı tutulmasına bağlıdır. Yani iş dünyasında bilinen "mülkiyeti saklı tutma anlaşması" (rezerv) yapılmamışsa, malı teslim eden satıcı alıcı temerrüde düşse bile satıştan dönme ve malı geri alma hakkını kullanamaz; sadece alacağını (bedelini) talep edebilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir örnek üzerinden düşünelim: Esnaf Ahmet Bey, toptancıdan 100.000 TL değerinde mal sipariş eder ve sözleşmede "mal, bedeli ödendikten sonra teslim edilir" şeklinde bir hüküm vardır. Ödeme günü geldiğinde Ahmet Bey ödeme yapmazsa, toptancı satıştan dönme hakkını doğrudan kullanabilir; mal hâlâ toptancının deposunda olduğu için herhangi bir icra veya dava masrafına katlanmadan malı başka birine satabilir. Toptancı yalnızca Ahmet Bey'e durumu gecikmeksizin bildirmekle yükümlüdür. Bununla birlikte, eğer toptancı malı önce teslim etmiş, ancak bedeli tahsil edememişse işler değişir. Bu durumda toptancı, sözleşmede "mülkiyet devri bedel ödenene kadar saklı tutulur" veya "alıcının temerrüdü hâlinde satıcı malı geri alma hakkına sahiptir" şeklinde açık bir madde eklemişse, malını geri isteyebilir. Açık bir madde yoksa, toptancının tek çaresi alacak davası açmak veya icra takibi başlatmaktır. Bu noktada SicilAI platformu olarak önerimiz, özellikle vadeli satış yapan işletmelerin sözleşmelerine mülkiyeti saklı tutma kaydını mutlaka eklemesidir. Bu kayıt, sözleşmenin yazılı yapılması ve noter onayı veya ticari defterlere işlenmesi hâlinde üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Satıcıların en sık yaptığı teknik hata, malı bedel almadan teslim ettikten sonra sözleşmede geri alma hakkını açıkça saklı tutmamaktır. Bu durumda dönme hakkı kullanılamaz ve satıcı yalnızca alacak takibi yapabilir; bu da tahsilat sürecini uzatır.
• Dönme hakkının kullanılması için alıcıya durumun "gecikmeksizin" bildirilmesi şarttır. Bildirim yapılmaz veya makul süre aşılırsa, dönme iradesi hükümsüz kalabilir ve satıcı sözleşmeye bağlı kalmaya devam eder.
• Alıcı temerrüde düştüğünde, satıcının malı satıştan dönmeksizin aynen kabul edip bedeli talep etme hakkı da vardır; bu seçimlik hakkın bilinçli kullanılmaması hâlinde istem dışı feragat sonuçları doğabilir.
• Satıştan dönme hâlinde malın iadesi, alıcının iflası veya haciz tehdidi altında ise zorlaşabilir; bu nedenle mülkiyeti saklı tutma kaydının sözleşmeye eklenmesi ve gerekiyorsa tescilinin yapılması büyük önem taşır.
• Dönme bildirimi yazılı yapılmamışsa ispat güçlüğü yaşanır; bu nedenle noter ihtarnamesi veya taahhütlü mektup gibi izlenebilir yollarla bildirimde bulunmak en doğru yöntemdir.