# MADDE 248
Örnek Satışta İspat Yükü

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

TBK Madde 248, ticari hayatta sıkça karşılaşılan "örnek üzerine satış" sözleşmelerinde ispat yükünü düzenler. Madde iki temel kural getirir. Birinci kural: Satıcı, alıcıya bir örnek (numune) verdiğinde ve daha sonra bu örnek üzerinden satış yapıldığında, alıcı elindeki örneğin satıcı tarafından kendisine verilen örnek olduğunu ispat etmek zorunda değildir. Ayrıca, alıcının malı incelerken (gözden geçirme) örneğin biçimini değiştirmesi zorunlu bir sonuç ise, örneğin değişmiş olması alıcının iddiasını geçersiz kılmaz; aksine alıcının iddiası doğru kabul edilir. Ancak satıcı, her durumda bu varsayımın aksini ispat etme hakkına sahiptir. İkinci kural: Eğer örnek, alıcının elindeyken bozulmuş veya yok olmuşsa -bu durumda alıcının hiçbir kusuru bulunmasa bile- satılan malın örneğe uygun olmadığını ispat yükü alıcıya geçer. Yani örnek ortada yoksa, malın ayıplı olduğunu iddia eden alıcı, bunu başka delillerle kanıtlamak durumunda kalır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Düşünün ki bir ayakkabı toptancısısınız ve bir perakendeciye satmak üzere bir çift numune ayakkabı verdiniz. Perakendeci, sipariş ettiği ayakkabıların numuneye uymadığını iddia ederek ayıp ihbarında bulunuyor. Numune, alıcının elinde ve herhangi bir bozulma yok. Bu durumda alıcı, "Bu numune zaten sizin verdiğiniz numunedir" diye ispat etmek zorunda değildir. Satıcı olarak siz, bu numunenin kendi verdiğiniz numune olmadığını veya alıcının elinde değişikliğe uğradığını ispatlamak zorunda kalırsınız. Ancak süreç uzarsa ve numune kaybolur veya yanlışlıkla bozulursa, bu kez ayıp iddiasını ispat külfeti alıcıya döner. Sicil işlemleri açısından, özellikle şirket kuruluşundan sonra tedarikçilerle yapılan ilk büyük alımlarda bu madde kritik önem taşır. SicilAI üzerinden yapılan sözleşme incelemelerinde, örnek üzerine satış hükümlerinin mutlaka yazılı sözleşmeye bağlanması ve numunenin fotoğraf, video gibi görsel delillerle sabitlenmesi önerilir. Bu sayede uyuşmazlık halinde ispat yükü netleşir ve tarafların eli güçlenir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Numunenin alıcıya teslimi sırasında yazılı bir tutanak veya teslim belgesi düzenlenmemesi, ileride "bu numune sizden mi geldi?" tartışmasına yol açar ve ispat sürecini zorlaştırır.
• Alıcıların, numuneyi mağazada teşhir etmek veya incelemek amacıyla kullanırken farkında olmadan değiştirmesi; satıcının bu değişikliğin alıcının kusurundan kaynaklandığını kanıtlayamaması durumunda aleyhe sonuç doğurur. Oysa madde, zorunlu değişikliklerde alıcıyı korur.
• Numunenin herhangi bir şekilde kaybolması veya bozulması halinde, ayıplı mal teslim ettiğini düşünen alıcının ispat imkânı tamamen ortadan kalkabilir. Bu nedenle numune saklama koşullarına özen gösterilmemesi büyük risktir.
• Satıcıların, alıcının elindeki örneğin kendi verdiği örnek olduğunu üstü kapalı kabul edip "zaten örnek aynı" diyerek savunmasız kalması; maddenin ilk cümlesindeki ispat kolaylığının aksini ispat hakkının kullanılmaması durumunda tazminatla karşılaşmaları olasıdır. Bu nedenle her iki taraf da bu maddedeki ispat kurallarını önceden bilmeli ve ticari defterlerini düzenli tutmalıdır.