# MADDE 26
Sözleşme Özgürlüğü İlkesi Kanun Sınırları

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 26. maddesi, hukuk düzeninin temel taşlarından biri olan sözleşme özgürlüğü ilkesini düzenler. Bu maddeye göre taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunun çizdiği sınırlar içinde serbestçe belirleyebilirler. Başka bir deyişle, bir işletme sahibi veya esnaf; bir mal satarken, hizmet verirken veya iş birliği yaparken karşı taraf ile anlaşacağı şartları, ödeme planını, teslim süresini, cezai şartları ve diğer hükümleri kendi iradesiyle şekillendirebilir. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir; sözleşme içeriği, kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine, kişilik haklarına ve ahlak kurallarına aykırı olamaz. Ayrıca sözleşmenin konusu imkânsız veya hukuka aykırı olmamalıdır. Kısacası madde, taraflara geniş bir hareket alanı tanırken, bu alanın sınırlarını da hukuk düzeni çerçevesinde çizer.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bu madde ticari hayatın her aşamasında karşımıza çıkar. Örneğin bir esnaf, toptancıdan mal alırken ödemeyi peşin mi yoksa 90 gün vadeli mi yapacağını, malların nakliye masrafını kimin üstleneceğini ve iade şartlarını sözleşmede serbestçe kararlaştırabilir. Benzer şekilde bir limited şirket ortağı, devir sözleşmesinde pay devrinin şartlarını; bir yazılım firması ise müşterisiyle yaptığı hizmet sözleşmesinde gizlilik yükümlülüklerini ve fikri mülkiyet haklarının kime ait olacağını kendi ihtiyaçlarına göre düzenleyebilir. Sicil işlemleri açısından bakıldığında, ticaret siciline tescil edilen sözleşmelerde (örneğin şirket ana sözleşmeleri, birleşme ve devir sözleşmeleri) bu serbestinin izleri açıkça görülür. SicilAI üzerinden yapılan ön incelemelerde de tarafların kararlaştırdığı hükümlerin kanuni sınırlara uygun olup olmadığı titizlikle değerlendirilir. Örneğin iki şirket arasında yapılan bir ortak girişim sözleşmesinde kar paylaşım oranı, yönetim hakkı ve ayrılma şartları tamamen tarafların iradesine bırakılmıştır; devlet bu noktada müdahale etmez, yalnızca sınırları denetler.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Emredici hükümlere aykırılık: Sözleşme özgürlüğü kanunun emredici kurallarıyla sınırlıdır. Örneğin işçi lehine olan asgari ücret düzenlemesini aşan bir sözleşme hükmü geçersizdir; taraflar bu kuralın altında bir ücret kararlaştıramaz.
• Genel işlem koşulları: Hazır basılı sözleşme kullanan şirketlerin, karşı tarafı zor durumda bırakan veya onun aleyhine dengesiz hükümler içeren maddeleri eklemesi hâlinde bu hükümler yazılmamış sayılır.
• Ahlaka ve kamu düzenine aykırılık: Konusu hukuka veya ahlaka aykırı olan sözleşmeler (örneğin kaçak mal ticareti) kesin olarak hükümsüzdür ve taraflar bu sözleşmeye dayanarak hak talep edemez.
• İmkânsızlık riski: Sözleşme konusunun baştan itibaren imkânsız olması hâlinde sözleşme geçersiz sayılır; bu durumda taraflar yatırım yaptıkları emeği ve parayı geri alamama riskiyle karşı karşıya kalır.
• Sözlü ve belirsiz sözleşmeler: Ticari hayatta sözlü olarak kurulan anlaşmaların içeriği kanıtlanamadığında büyük uyuşmazlıklar doğar; sözleşme özgürlüğü kullanılırken hükümlerin açık, anlaşılır ve yazılı olması güvencenin temelini oluşturur.
• Sözleşmenin sonradan değiştirilmesi: Taraflar sözleşme yaparken özgürdür ancak sonradan tek taraflı değişiklik yapılamaz; bu nedenle sözleşmeye değişiklik şartı eklenmemişse karşı tarafın onayı olmadan içerik güncellenemez.