# MADDE 29
Önsözleşme Geçerlilik Şekil Şartları

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Türk Borçlar Kanunu'nun 29. maddesi, hukuk dilinde “önsözleşme” (ön sözleşme veya taahhüt sözleşmesi) olarak bilinen kurumu düzenler. Önsözleşme; iki tarafın, ileride asıl ve kesin bir sözleşme kurmak üzere birbirlerini bağladıkları bir ön anlaşmadır. Örneğin bir işletme sahibinin “üç ay sonra bu ticari işletmemi size satmayı taahhüt ediyorum” demesi bir önsözleşme doğurur. Maddenin birinci fıkrası, bu tür sözleşmelerin kural olarak geçerli olduğunu söyler; yani tarafların ileride sözleşme yapmayı kararlaştırması kanunen mümkündür.

Maddenin ikinci fıkrası ise hayati bir şekil şartı getirir: İleride kurulacak asıl sözleşme hangi şekle tâbi ise, aksine bir istisna olmadıkça önsözleşme de aynı şekilde yapılmak zorundadır. Asıl sözleşmenin noterde düzenlenmesi gerekiyorsa önsözleşmenin de noterde yapılması, yazılı şekil aranıyorsa önsözleşmenin de yazılı olması gerekir. Bu kuralın amacı, tarafların ileride doğacak hak ve borçlar konusunda acele ve bilinçsizce bağlanmasını önlemektir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Ticaret hayatında sıkça karşılaşılan “niyet mektubu”, “ön protokol” ve “mutabakat zaptı” belgeleri çoğu zaman birer önsözleşme niteliğindedir. Şirket alım-satımı, taşınmaz devri ve ticari işletme devri gibi süreçlerde taraflar, masraflardan kaçınmak için ön anlaşmayı sıradan bir kağıt üzerinde imzalamak ister. Ancak maddeye göre, asıl sözleşme özel bir şekle bağlıysa bu belgeler de aynı şekle uyulmadıkça geçersizdir.

Örnek verelim: Bir esnaf, dükkânının bulunduğu taşınmazı üç ay sonra satın almak için mal sahibiyle sözlü veya adi yazılı bir ön anlaşma yapar. Taşınmaz satışının geçerliliği tapuda resmî senet düzenlenmesine bağlıdır. Bu nedenle taşınmaz satış vaadi önsözleşmesinin de noter tarafından düzenlenme şeklinde yapılması gerekir. Aksi hâlde, mal sahibi sözünden dönerse esnaf yalnızca güven tazminatı isteyebilir; satışın tamamlanmasını mahkemeden talep edemez. Benzer durum limited şirket pay devri taahhütlerinde de geçerlidir; noterde onaylı ve yazılı pay devri sözleşmesi şartı, önsözleşmeyi de etkiler.

Sicil süreçlerinde, ticaret sicili müdürlükleri ve noterlikler bu şekil şartlarını denetler. SicilAI platformu olarak tavsiyemiz; önsözleşme aşamasında belgeyi bir hukuk danışmanına inceletmeden imza atmamanız ve asıl sözleşmenin şekline uygun hareket etmenizdir. Böylece ileride doğacak uyuşmazlıkların ve geçersizlik itirazlarının önüne geçmiş olursunuz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Noter şekline uyulmaması: Taşınmaz satış vaadi gibi resmî şekle tabi sözleşmelerin önsözleşmesi noterde yapılmazsa sözleşme kesin olarak geçersiz olur.
• Niyet mektubuna aşırı güvenmek: E-posta, WhatsApp yazışması veya imzasız bir protokol, kanunun aradığı şekli taşımıyorsa hukuken bağlayıcı bir önsözleşme doğurmaz.
• Aslî unsurların eksik bırakılması: Önsözleşmede sözleşmenin konusu, bedeli ve tarafları açıkça belirtilmezse içerik belirlenemez; bu durum ileride ciddi ihtilaflara yol açar.
• Zaman baskısıyla şeklin tamamlanmaması: Ticaret sicili ve tapu işlemlerindeki yoğunluk nedeniyle önsözleşme eksik hazırlanırsa devir süreci durabilir ve taraflar cezai şartla karşılaşabilir.
• Bağlayıcılığın yanlış yorumlanması: Geçerli bir önsözleşme, tarafa asıl sözleşmeyi yapma yükümlülüğü getirir; tek taraflı cayma hakkı tanımaz. Cayma hâlinde karşı taraf, olumlu zarar ve tazminat talebinde bulunabilir.