# MADDE 326
Kira Sözleşmesinde Takas Hakkından Feragat Edilemez

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Türk Borçlar Kanunu’nun 326. maddesi, kira ilişkisinde tarafların takas hakkını koruma altına alan emredici bir düzenlemedir. Takas; iki tarafın birbirinden olan, her ikisi de muaccel (vadesi gelmiş) alacaklarının tek taraflı irade beyanıyla sona erdirilmesidir. Maddeye göre kiracı ve kiraya veren, kira sözleşmesinden doğan alacaklarını takas etme hakkından önceden feragat edemez. Başka bir deyişle, kira sözleşmesine konulacak “kiracı hiçbir şekilde takas talebinde bulunamaz” veya “kiraya verenin borçları kira bedeli ile takas edilemez” şeklindeki kayıtlar geçersizdir. Bu yasak, sözleşmenin kurulması aşamasında veya kira ilişkisi devam ederken yapılmak istenen feragatleri kapsar; bu tür hükümler kesin hükümsüzdür. Kanun koyucu, özellikle kiracının sözleşme görüşmelerindeki zayıf konumundan yararlanılarak bu hakkının elinden alınmasını engellemeyi amaçlamıştır. Ancak koruma sınırsız değildir: Alacaklar muaccel hale geldikten sonra taraflar, doğmuş bir haktan serbest iradeleriyle vazgeçebilirler. Ayrıca bu hüküm yalnızca kira sözleşmesinden doğan alacaklara özgüdür; tarafların kira dışındaki başka bir hukuki ilişkiden doğan alacakları bu güvence kapsamında kabul edilmez.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Ticari kira ilişkilerinde bu madde sıkça gündeme gelir. Örneğin bir işletme, kiraladığı mağazada tadilat yapmış ve sözleşme ya da kanun gereği bu masrafları kiraya verenden talep edebilir hale gelmiştir. Kiraya verenin ise kira bedellerini tahsil etmek için icra takibi başlattığını varsayalım. Kiracı, muaccel hale gelmiş tadilat alacağını kira borcuyla takas ederek ödeme emrine itiraz edebilir. Sözleşmede “takas yapılamaz” yönünde bir şart bulunsa bile bu şart 326. madde karşısında batıldır; mahkeme veya icra dairesi o hükmü dikkate almaz. Depozito (güvence bedeli) iadesi, ortak gider avansları ve demirbaş bedelleri gibi kalemler de kira sözleşmesinden doğan alacak kapsamında değerlendirildiğinden takasa konu edilebilir. İşletmelerin matbu kira sözleşmeleri kullanırken farkında olmadan bu tür kısıtlayıcı hükümleri kabul etmesi çok yaygındır. SicilAI üzerinden yapacağınız sözleşme öncesi değerlendirme, bu tür geçersiz kayıtların ileride doğuracağı uyuşmazlıkları önceden tespit etmenize yardımcı olur.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşmeye “takas yasağı” şartı koyup buna güvenmek: Kiraya verenler bu tür kayıtların geçerli olduğunu düşünerek hareket eder; oysa bu hükümler kanun gereği batıldır. Takas savunmasıyla karşılaşan taraf, icra ve yargılama masraflarına katlanmak zorunda kalabilir.
• Muacceliyet koşulunu göz ardı etmek: Takas hakkının doğabilmesi için her iki alacağın da muaccel olması şarttır. Henüz vadesi gelmemiş bir alacağa dayanılarak yapılan takas beyanı hukuken sonuç doğurmaz ve itirazla karşılaşır.
• Şarta bağlı takas beyanında bulunmak: Takas beyanı şarta veya gelecekteki bir tarihe bağlanamaz; aksi hâlde beyan geçersiz sayılır.
• İşyeri devrinde feragat ibarelerini sorgusuz kabul etmek: Devir sonrasında kira sözleşmesi aynen uygulanmaya devam ediyorsa, devralan taraf da bu maddenin korumasından yararlanır. Devir senedine konulacak sınırlayıcı ifadeler hukuki güvence sağlamaz.