# MADDE 373
Kiralanan Demirbaşların İade ve Tazmin Sorumluluğu

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 373. maddesi, kiralanan taşınmazla birlikte teslim edilen ve kira sözleşmesinin başında bir tutanağa geçirilerek değeri belirlenen eşyaların (demirbaşların) kira sonunda nasıl iade edileceğini düzenler. Maddenin ilk fıkrasına göre, kiracı bu eşyaları “özdeş tür ve değerde” geri vermekle yükümlüdür. Yani, teslim aldığı eşyanın aynısını veya eşdeğerini iade etmeli, eğer eşya yıpranmış veya kaybolmuşsa oluşan değer eksikliğini tazmin etmelidir.

İkinci fıkra önemli bir istisna getirir: Kiracı, eşyanın zarara uğramasında kiraya verenin (mal sahibinin) kusuru olduğunu veya olayın mücbir sebepten kaynaklandığını ispat ederse, geri verme veya tazminat ödeme yükümlülüğünden kurtulur. Örneğin, kiralanan depoda çıkan ve hiçbir önlemle engellenemeyen bir yangın demirbaşları kül ettiyse, kiracı sorumlu tutulmaz. Ancak bu durumu ispat yükü kiracıdadır.

Üçüncü fıkra ise kiracıya bir alacak hakkı tanır: Kiracı, kendi yaptığı masraflar veya harcadığı emek sayesinde eşyanın değerini artırmışsa, bu artış oranında tazminat talep edebilir. Bu, özellikle iş yerlerinde yapılan bakım, onarım veya iyileştirme yatırımlarını koruyan bir güvencedir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir esnaf veya şirket sahibi düşünün: Restoran açmak için bir gayrimenkul kiraladı. Kiralama sözleşmesi imzalanırken içerideki masa, sandalye, mutfak robotu, soğutucu dolap gibi tüm eşyalar bir tutanağa geçirildi ve her birine değer biçildi. Yıllar sonra kira sözleşmesi feshedilirken, tutanaktaki eşyaların bir kısmı sökülüp götürülmüş, bir kısmı ise ağır hasar görmüş olabilir. İşte bu madde devreye girer: Kiracı ya bu eşyaların aynısını ve aynı kalitede olanını geri verecek ya da tutanakta yazılı bedel ile güncel durum arasındaki farkı nakit olarak ödeyecektir.

Bu noktada sözleşmenin başında tutanak hazırlanması hayati önem taşır. Tutanakta eşyaların markası, modeli, yaşı ve fotoğrafları yer almalı; değer takdiri tarafsız bir bilirkişi veya emlak danışmanıyla yapılmalıdır. SicilAI olarak sıkça vurguladığımız bir husus var: Kira başında alınan “ayıp ve demirbaş tespiti” işlemleri, ileride çıkacak uyuşmazlıklarda en güçlü ispat aracıdır. Aksi halde, "ben buzdolabını sağlam teslim aldım, sen şimdi bunun yenisini getir" iddiası ile "o buzdolabı zaten eskiydi" savunması karşı karşıya gelir ve mahkeme süreci uzar.

Maddenin üçüncü fıkrası özellikle işyeri kiralayanlar için avantajdır. Kiralanan dükkanın soğutma sistemi eskiyse ve kiracı bunu kendi parasıyla yeni bir sistemle değiştirirse, bu eşya artık tutanaktaki değerinden daha yüksek bir ekonomik değere sahiptir. Sözleşme sonunda mal sahibi, bu değer artışını nemalandırmadan iade etmek zorundadır. Elbette burada kiracı, masraflarını faturalarla ve ödeme dekontlarıyla ispatlamalıdır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Tutanağın eksik tutulması: Eşyaların cinsi, adedi, markası ve değeri açıkça yazılmazsa; kira sonunda hangi eşyanın “özdeş” kabul edileceği belirsizleşir ve uzun süren bilirkişi raporları gerekir.
• Değer takdirinin güncellenmemesi: Kira yıllarca sürerse, tutanaktaki değerler enflasyon karşısında anlamsız kalır. Bu nedenle demirbaş değerlerinin her yıl güncellenmesi veya sözleşmede “değer eksilmesi aşınma payı düşülerek hesaplanır” şeklinde bir hüküm bulunması gerekir.
• Kiracının ispat yükünü hafife alması: Kiracı, eşyaların mücbir sebeple veya kiralayanın kusuruyla zarar gördüğünü düşünüyorsa bunu yazılı delillerle (yangın raporu, tutanak, sigorta ekspertizi) kanıtlamalıdır. Sadece sözlü beyan mahkemede yeterli olmaz.
• Değer artış talebinin belgelenmemesi: Yapılan masrafların fatura, banka dekontu ve işçilik hakedişleriyle ispat edilememesi durumunda kiracı alacak hakkını kaybeder.
• Anahtar tesliminde eşyaların bırakılmaması: Kiracı, kira sözleşmesi bittikten sonra eşyaları kendi deposunda tutmaya devam ederse, maddi tazminatın yanı sıra işgal tazminatıyla da karşı karşıya kalabilir.