# MADDE 375
Kiralananda Kalan Saman Gübre Tazminat Hakkı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 375. maddesi, bir taşınmaz kiralama sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte kiracının kiralananı (örneğin bir çiftlik, mandıra, ahır veya depo olarak kullanılan araziyi) geri verirken ne bırakması gerektiğini düzenliyor. Maddeye göre kiracı; son yılın samanlarını, hayvan yataklarını, kuru ot ve gübrelerini kiralananda bırakmakla yükümlüdür. Buradaki ölçü ise “düzenli bir işletmenin gerektirdiği oran”dır. Yani kiracı, işletmeyi işlek ve düzenli bir şekilde kullanmışsa, bu artıkların tamamını değil, işletmenin normal işleyişine uygun miktarını geride bırakır. Örneğin, kiracı son yıl hayvancılık yaptıysa, gübre ve yataklık samanı işletmenin devamlılığı için gerekli seviyede bırakmak zorundadır. Eğer kiracı, aldığından daha fazlasını bırakıyorsa (örneğin kiraladığında boş olan ahıra kendi yatırımıyla çok sayıda balya saman ve gübre bıraktıysa), bu fazlalık için kiraya verenden tazminat isteyebilir. Buna karşılık, daha azını bırakıyorsa, eksikleri tamamlamak ya da bu eksikliğin parasal karşılığını ödemekle yükümlüdür. Bu hüküm, sözleşme bitiminde haksız zenginleşmeyi önlemeyi ve kiralanan taşınmazın işletme bütünlüğünü korumayı amaçlar.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir esnaf veya şirket sahibi, özellikle tarım, hayvancılık veya gıda sektöründe faaliyet gösteriyorsa bu madde doğrudan cebini ilgilendirir. Diyelim ki bir süt üretim çiftliği işleten şirket, kiraladığı arazi ve ahırları 5 yıl boyunca kullandı. Kira süresi bittiğinde ahırda biriken gübre ve saman, aslında şirketin ticari varlığının bir parçasıdır. Şirket bu artıkları kiralananda bırakırsa ve bunlar kira sözleşmesi başındaki duruma göre fazlaysa, mal sahibinden bu fazlalığın bedelini talep edebilir. Bunun için sözleşme başlangıcındaki durumun ve bırakılan artıkların belgelenmesi çok önemlidir. Aksi halde mahkemede ispat sorunu yaşanır. SicilAI olarak önerimiz şudur: Kira sözleşmesine ek bir teslim-tesellüm tutanağı koyun. Sözleşme başlangıcında ve bitiminde, kiralanan yerdeki saman, gübre, kuru ot gibi artıkların miktarını ve niteliğini fotoğraflayın, tutanak altına her iki taraf da imza atsın. Bu tutanak, hem tazminat talep ederken hem de olası bir icra veya dava sürecinde en güçlü kanıtınız olacaktır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşme başlangıç durumunun kayıt altına alınmaması: Kiralanana girerken hangi miktarda saman/gübre olduğu belgelenmezse, kira bitiminde “fazla mı az mı?” tartışması çıkar ve tazminat hesabı yapılamaz.
• “Düzenli işletme” ölçüsünün ihmal edilmesi: Bazı kiracılar her şeyi süpürüp boş teslim etmeye çalışır; oysa kanun, normal işletme artıklarının bırakılmasını zorunlu kılar. Bu yükümlülüğü yerine getirmemek, kiraya verene karşı tazminat borcu doğurur.
• Fazlalık bedelinin zamanında istenmemesi: Kiracı, bıraktığı fazla artıklar için sözleşme bitiminde veya makul süre içinde talepte bulunmadığında bu hak zamanaşımına uğrayabilir. Ayrıca talep edilirken rayiç bedel esas alınmalı, keyfi fiyat biçilmemelidir.
• Gübre ve samanın hukuki niteliğinin yanlış değerlendirilmesi: Bu artıklar genellikle kira sözleşmesinin konusundan ayrı bir “mütemmim cüz” gibi görülmez. Ancak işletmenin faaliyet alanına göre bu artıklar satılabilir ticari mal da olabilir. Bu yüzden sözleşmede artıkların akıbeti açıkça düzenlenmelidir.
• Sözlü anlaşmalara güvenilmesi: Uygulamada taraflar “olur, sen götür” veya “orada kalsın” gibi sözlü mutabakatlarla hareket eder. Bu durum, kiracı aleyhine haksız tazminat taleplerine veya kiraya veren aleyhine eksik ödeme yapılmasına yol açabilir. Her mutabakat yazılı hale getirilmelidir.