# MADDE 385
Kullanım Ödüncü Sözleşmesi Ödünç Alanın Ölümü

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 385. maddesi, kullanım ödüncü (ariyet) sözleşmesinin ödünç alan kişinin ölümüyle birlikte hiçbir ihtar veya fesih bildirimi gerekmeksizin, doğrudan kendiliğinden sona ereceğini hükme bağlar. Kullanım ödüncü sözleşmesi, bir eşyanın (makine, araç, gayrimenkul vb.) belirli bir süre veya kullanım amacı için karşılıksız olarak ödünç verilmesidir. Bu sözleşme, ödünç veren ile ödünç alan arasındaki kişisel güven ilişkisine dayanır. Ödünç alanın ölmesiyle bu güven ilişkisi ortadan kalktığı için kanun koyucu, sözleşmenin kendiliğinden sona ermesini öngörmüştür. Bu madde, özellikle iş dünyasında şirket sahipleri ve esnaf için kritik bir uyarı niteliğindedir. Zira bir şirketin veya işletmenin aktifinde bulunan ekipman, taşıt veya demirbaşların bir başka işletmeye kullanım ödüncü olarak verilmesi halinde, ödünç alanın vefatı durumunda sözleşme otomatik olarak sona erer. Mirasçılar, ölen kişinin sahip olduğu şirketteki hisseleri devralsa bile, kullanım ödüncü sözleşmesinden doğan kullanım hakkını sürdüremezler. Ödünç verenin ölümü halinde ise aksine sözleşme sona ermez, mirasçılara geçer ve yeni malikler dilerse sözleşmeyi sona erdirebilir; ancak bu maddenin konusu ödünç alanın ölümüdür.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir senaryo ile somutlaştıralım: (A) şirketi, sahibi olduğu bir iş makinesini (örneğin bir ekskavatörü) karşılıksız olarak (B) şirketinin kullanımına vermiştir. Taraflar arasında yazılı veya sözlü bir kullanım ödüncü sözleşmesi mevcuttur. Bu sırada (B) şirketinin hem ortağı hem de yetkilisi olan gerçek kişi vefat ederse, madde 385 gereği kullanım ödüncü sözleşmesi anında sona erer. Artık (B) şirketinin mirasçıları veya yeni yetkilileri, iş makinesini kullanmaya devam edemez. Makinenin derhal (A) şirketine iade edilmesi gerekir. Bu durum, ticaret siciline kayıtlı olan araç veya makine gibi taşınırlarda ya da tapuya kayıtlı gayrimenkullerde özellikle önemlidir. Eğer iş makinesi veya taşınmaz sicil kayıtlarında bir şerh veya kullanım hakkı varsa, mirasçıların bu kaydın düzeltilmesi ve malın iadesi için gerekli işlemleri yapması gerekir. Elbette tarafların veya mirasçıların anlaşması halinde yeni bir kullanım ödüncü sözleşmesi kurulabilir; ancak bu yeni bir irade beyanıyla olur, eski sözleşme bu madde gereği zaten ölmüştür. SicilAI olarak tavsiyemiz, özellikle şirketlerin kullanım ödüncü verdikleri veya aldıkları tüm menkul ve gayrimenkulleri kayıt altına alması, sözleşmeleri noter aracılığıyla veya yazılı şekilde yapması ve taraflardan birinin vefatı halinde hızlıca harekete geçmek için bir mirasçı iletişim planı oluşturmasıdır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşmenin kendiliğinden sona erdiğinin fark edilmemesi: Ödünç alanın ölümü halinde mirasçılar veya şirket yöneticileri, eşyayı kullanmaya devam edebilir. Bu durumda artık hukuki bir dayanak olmaksızın eşya kullanılmış olur; ödünç veren, haksız işgal veya sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak tazminat ve ecrimisil talep edebilir.
• İade sürecinin gecikmesi: Ödünç alanın ölümüyle mirasçıların eşyayı koruma ve ödenecek borçları kabul gibi yükümlülükleri doğar. Mirasçılar, eşyayı kullanmaya devam ederek veya iadeyi geciktirerek sözleşme öncesi döneme göre kötüniyetli duruma düşebilir; bu da ek tazminat yükümlülüğü doğurur.
• Yeni sözleşme yapılmadan kullanımın sürdürülmesi: Mirasçıların, ölen ödünç alanın yerine geçerek sözleşmeyi "devam ettirme" gibi bir hakları yoktur. Ancak ödünç verenin rızası varsa, bu rıza yeni bir akit olarak değerlendirilmeli ve mutlaka yazılı hale getirilmelidir. Aksi halde ileride ispat sorunu yaşanır.
• Sicil kayıtlarının güncellenmemesi: Ödünç konusu mal ticaret sicilinde veya tapuda özel bir şerhle kayıtlıysa, ölüm sonrasında bu kaydın terkini veya düzeltilmesi için mirasçıların ve ödünç verenin birlikte harekete geçmesi gerekir. Bu ihmal edildiğinde malın devri, satışı veya teminat gösterilmesi gibi işlemlerde hukuki engeller çıkabilir.
• Vergi ve hukuki sorumluluk riskleri: Sözleşme sona erdikten sonra eşya kullanılmaya devam edilirse, işletmede aktif kayıtlarda görünen mal aslında hukuken iade edilmiş sayılır; bu durum muhasebe kayıtları ile fiili durum arasında uyumsuzluk yaratır, vergisel risklere yol açabilir.