# MADDE 393
Hizmet Sozlesmesi Tanimi Ve Unsurlari

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

TBK Madde 393, Türk hukukunda hizmet sözleşmesinin (iş sözleşmesi) temel tanımını yapar. Maddeye göre bir ilişkinin hizmet sözleşmesi sayılabilmesi için üç temel unsur birlikte bulunmalıdır: bağımlılık, iş görme ve ücret. İşçi, işverene bağımlı olarak (onun talimatlarına ve denetimine tabi şekilde) belirli veya belirsiz süreyle iş görmeyi taahhüt eder; işveren ise bu iş karşılığında zamana veya yapılan işin niteliğine göre ücret ödemeyi üstlenir. Fıkrada ayrıca kısmi süreli (part-time) ve düzenli hizmet sözleşmeleri ile çıraklık sözleşmesinin de bu kapsamda değerlendirileceği belirtilmiştir. Özellikle son fıkra, genel hizmet sözleşmesi hükümlerinin kıyas yoluyla çıraklık sözleşmelerine de uygulanacağını, ancak çıraklıkla ilgili özel kanun hükümlerinin (örneğin 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu) saklı olduğunu hükme bağlar.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi veya esnaf için bu madde, işe alacağı kişiyle arasındaki hukuki ilişkinin niteliğini belirler. Örneğin bir restoran işletmecisi, garsonu haftanın 3 günü, günde 4 saat çalıştıracağını kararlaştırırsa bu sözleşme kısmi süreli bir hizmet sözleşmesidir ve işçiye İş Kanunu'ndaki kısmi süreli çalışan hakları tanınmalıdır. Aynı şekilde bir yazılım firması, proje bazlı çalışan bir geliştiriciyi "bağımlı" statüde istihdam ediyorsa, geliştiriciyle arasındaki sözleşme hizmet sözleşmesidir; bu durumda sigorta bildirimi, kıdem tazminatı ve yıllık izin gibi işçilik hakları gündeme gelir. Şirket sahiplerinin en sık düştüğü yanılgı, sözleşmeye "danışmanlık" veya "kısmi süreli iş" adı vermenin maddenin uygulanmasını ortadan kaldırmadığıdır; önemli olan tarafların irade beyanı ve fiili çalışma düzenidir. Bu madde kapsamında yapılan sözleşmelerin doğru tasarlanması ve muhasebe kayıtlarının buna göre tutulması, ileride doğabilecek idari para cezaları ve işçilik alacakları davalarının önüne geçmek açısından kritiktir. SicilAI olarak önerimiz, işe alım öncesi bu ayrımın bir hukuk danışmanıyla netleştirilmesi ve sözleşmenin yazılı yapılmasıdır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Bağımlılık unsuru göz ardı edilirse: İşveren, "işi ver istediğin yerde yap" diyerek bağımlılığı gizlemeye çalışsa da mahkeme fiili duruma bakar. Bu nedenle işçiye ait olmayan ekipmanla, işverenin işyerinde ve onun talimatlarıyla çalışan birini "taşeron" gibi göstermek ağır yaptırımlara yol açar.
• Süre hükmü bulunmayan sözleşmeler: Belirli süreli sözleşme yapılmadığında iş ilişkisi belirsiz süreli kabul edilir. Bu durumda işveren, fesih bildirim sürelerine ve kıdem tazminatına uymak zorundadır; aksi hâlde işçi tarafından açılacak davada ek tazminat ödeme riski doğar.
• Çıraklık sözleşmesiyle normal iş sözleşmesi karıştırılırsa: Çıraklıkta amaç meslek öğrenmektir ve özel kanun gereği sigorta primleri farklı işler. Eğer çırak görünümlü kişi aslında üretimde tam zamanlı çalıştırılıyorsa, bu durum kayıt dışı istihdam sayılır; idari para cezası ve kamu alacakları gündeme gelir.
• Yazılı sözleşme yapılmaması: Hizmet sözleşmesi kural olarak şekle tabi değildir; ancak ispat açısından yazılılık çok önemlidir. Ücret, süre, çalışma şartları gibi unsurlar sözlü kaldığında uyuşmazlıkta işçi lehine yorum ilkesi gereği işveren aleyhine kararlar çıkabilir.