# MADDE 395
TBK 395 İşi Bizzat Yapma Kuralı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 395. maddesi, hizmet sözleşmesinin en temel özelliğini ortaya koyar: İşçi, sözleşmede üstlendiği işi kural olarak bizzat kendisi yapmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, işverenin işçinin kişiliğine, bilgi ve becerisine güvenmesinden doğar. Hizmet sözleşmesi, işçi ile işveren arasında kurulan kişisel bir güven ilişkisidir; bu nedenle işçi, işini bir başkasına devredemez ya da yerine bir vekil veya alt işçi koyarak işi gördüremez. Ancak madde iki önemli istisna tanır: Sözleşmede aksi kararlaştırılmışsa veya işin niteliği ya da teamüller, işin başkası tarafından yapılmasını gerektiriyorsa işçi, işi bizzat yapma borcundan kurtulabilir. Örneğin, bir şirketin pazarlama müdürü, fuar hazırlıklarında kendi ekibine yönlendirme yapabilir; ancak asıl danışmanlık hizmetini bizzat vermek zorundadır. Hukuken, işçinin kişisel emeği esas olduğu için, bu madde hem işverenin hem de işçinin haklarını dengeler: işveren işini istediği kişiye yaptıramaz, işçi de üstlendiği işi keyfî olarak başkasına havale edemez.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Ticari hayatta bu madde, özellikle şirket yöneticileri, proje yöneticileri ve nitelikli personel açısından büyük önem taşır. Bir işveren, işe aldığı kişinin işi bizzat yapacağı varsayımıyla sözleşme imzalar. Örneğin, bir restoran zinciri, yeni şubelerinin açılışını organize etmesi için bir operasyon müdürü işe alır; ancak operasyon müdürü bu görevi sürekli olarak dışarıdan bir danışmana devrederse işverenin güveni sarsılır ve işveren sözleşmeyi haklı fesihle sona erdirebilir. Sicil ve şirket işlemleri tarafında, şirket yetkililerinin imza sirkülerinde belirtilen yetkileri bizzat kullanması gerekir; bir yöneticinin tüm yetkilerini vekâleten başka birine devretmesi, sözleşmede açıkça izin verilmedikçe bu maddeye aykırılık oluşturabilir. Ayrıca SicilAI platformunda yapılan ticari sözleşme incelemelerinde, hizmet sözleşmelerinde "işin bizzat yapılacağına" dair hükümlerin açıkça yer alması; sözleşmenin ifasında doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer. Bu nedenle işverenlerin, iş tanımı ve yetki devri konularını sözleşmede netleştirmesi, işçilerin ise üstlendiği görevin kapsamını ve kişisel sorumluluğunu bilerek hareket etmesi gerekir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşmede hüküm eksikliği: İş sözleşmesinde işin bizzat mı yoksa alt işveren aracılığıyla mı yapılacağı açıkça yazılmazsa, "durumun gereği" istisnası belirsiz hale gelir; bu da uyuşmazlıklarda ispat yükünü zorlaştırır.
• İşçinin kontrolsüz yetki devri: İşçinin işini sürekli olarak üçüncü kişilere yaptırması, işverenin güvenini kötüye kullanma sayılabilir. Bu durumda işveren, TBK 396'daki sadakat borcuna aykırılığı da gerekçe göstererek işçiyi haklı nedenle feshedebilir ve uğradığı zararın tazminini talep edebilir.
• İşçinin hastalık veya geçici engel hali: İşçi, mazereti nedeniyle işi bizzat yapamıyorsa, işvereni derhal bilgilendirmeli ve onay almalıdır. Aksi hâlde işverenin kabul etmediği bir değişiklik yapılmış olur ve bu durum işçinin tazminat sorumluluğunu doğurabilir.
• İşverenin talimatına rağmen ısrar: İşveren, işin şahsen yapılması konusunda açık talimat vermesine rağmen işçi bu talimata uymazsa, sözleşmeye aykırılık ve itaatsizlik söz konusu olur; bu da disiplin cezası veya fesih gerekçesi oluşturur.
• Hizmet sözleşmesi ile vekâlet sözleşmesinin karıştırılması: Vekâlet sözleşmesinde vekil, işi bizzat yapma zorunluluğu olmaksızın başkasını tevkil edebilir; ancak hizmet sözleşmesinde bağımlılık unsuru gereği bu serbesti yoktur. Sözleşmenin niteliği yanlış belirlenirse, 395. madde uygulanma alanı bulamaz.