# MADDE 397
İşçi Teslim ve Hesap Verme Yükümlülüğü

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda işçinin sadakat borcunun doğal bir sonucu olarak düzenlenmiştir. Maddeye göre, bir işçi, işini yaparken üçüncü kişilerden (müşteri, tedarikçi, kargo firması vb.) işvereni adına ne almışsa — özellikle paraları ve malları — hiç bekletmeden işverene teslim etmek zorundadır. Ayrıca işçi, hizmetini ifa ederken elde ettiği her türlü şeyi (örneğin satıştan doğan tahsilatlar, bayi komisyonları, numune ürünler veya müşteriden alınan emanetler) yine derhal işverene vermekle yükümlüdür.

Buradaki anahtar kelime "derhâl"dir. İşçinin bu malları ve paraları cebinde tutması, kasada beklemesi veya kendi kullanımına geçirmesi yasaktır. Madde, işverenin mülkiyet hakkını korumayı ve işçinin işverenin malvarlığı üzerinde keyfi tasarrufta bulunmasını engellemeyi amaçlar. Yani işçi, işverenin "uzattığı el" gibidir; aldığı her şey aslında işverenindir. Hesap verme yükümlülüğü de bu teslimin bir parçasıdır: işçi, ne aldığını, kimden aldığını ve ne için aldığını açıkça beyan etmelidir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Örnek üzerinden gidelim: Bir toptan gıda firmasında satış temsilcisi olarak çalışan Ahmet, müşterilerden tahsil ettiği nakit paraları şirket kasasına yatırmak yerine kendi hesabında iki gün bekletiyor. Bu sürede parayı kendi ihtiyaçları için kullanıyor. Bu davranış, TBK m.397'ye aykırıdır. Ahmet'in parayı tahsil ettiği an, bu para işverenin malı olmuştur ve derhâl işverene teslim edilmelidir. Aynı şekilde, bir depo sorumlusuna teslim edilmek üzere gelen mal sevkiyatını işçinin kendi arabasına yüklemesi de bu madde kapsamında ihlaldir.

Şirket sahipleri ve esnaflar için bu madde, özellikle çalışanlarına tahsilat yetkisi verirken son derece önemlidir. İşverenler, işçilerin yaptığı tahsilatları kayıt altına almak için dijital ödeme sistemleri veya açık bir teslim tesellüm prosedürü kullanmalıdır. Sicil işlemleri sırasında da bu tür görev tanımlarının iş sözleşmesinde yazılı olması, ileride çıkacak uyuşmazlıklarda delil oluşturur. SicilAI olarak, şirketlerin çalışan yetki matrislerini güncellerken ve imza sirküleri hazırlarken bu maddeye dayanarak hangi pozisyonların tahsilat yetkisine sahip olduğunu açıkça tanımlamasını öneriyoruz. Yetki verilmeyen bir çalışanın üçüncü kişilerden mal veya para alması durumunda, işveren bu madde kapsamında hakkını ancak çalışana karşı ileri sürebilir; üçüncü kişiye karşı sürebilmesi için açık yetki veya vekalet ilişkisi gerekir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Gecikme riski: "Derhâl" kelimesi, paranın veya malın aynı gün veya en geç iş günü sonunda teslim edilmesini gerektirir. İşçinin "yarın yatırırım" demesi dahi maddeye aykırılık oluşturabilir; bu durum işçinin iş akdinin haklı nedene dayanarak feshedilmesine gerekçe olur.
• Kayıt dışı tahsilat: Müşteriden alınan nakit paranın işverenin muhasebe kayıtlarına intikal ettirilmemesi, hem işçi hem de işveren için vergi cezasına ve hukuki sorumluluğa yol açar. İşveren dahi bu parayı almadığını iddia edemez; zira madde, işveren lehine bir koruma sağlar ancak işverenin de kayıt düzenini kurması gerekir.
• Görev tanımı eksikliği: İşçinin tahsilata yetkili olup olmadığı belirsizse, üçüncü kişiler ödemeyi işçiye yapıp makbuz alamazsa veya işçi parayı şirkete teslim etmezse, işveren hem maddi zarar yaşar hem de itibar kaybeder. İş sözleşmelerinde ve iç yönergelerde bu yetki açıkça yazılmalıdır.
• Hesap verilebilirliğin ihmal edilmesi: Sadece teslim etmek yetmez; işçinin hangi tarihte, kimden, ne kadar alındığına dair yazılı bir tutanak veya dijital kayıt oluşturması şarttır. Aksi halde işveren işçinin zimmetine para geçirdiğini ispatlamakta zorlanır ve işçi de hesap veremediği için cezai sorumlulukla karşı karşıya kalır.