# MADDE 403
İşçiye Kar Payı Nasıl Hesaplanır

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, bir iş sözleşmesinde işçinin ücretine ek olarak işletmenin üretiminden, yıllık cirosundan veya kârından belirli bir pay almasının kararlaştırıldığı hâlleri düzenler. Böyle bir anlaşma varsa, hesap dönemi sonunda ödenecek pay; yasal zorunluluklar ve genel kabul görmüş ticari esaslar dikkate alınarak hesaplanır. Sözleşmede hesaplama yöntemi açıkça belirtilmemişse veya taraflar payın tutarında anlaşamazsa, işveren; işçiye veya taraflarca ortak seçilen ya da hâkim tarafından görevlendirilen bilirkişiye şirketin defter ve belgelerini inceleme hakkı tanımak zorundadır. Eğer pay kâr üzerinden kararlaştırılmışsa, işçi istediğinde işveren yıl sonu kâr-zarar cetvelinin bir örneğini işçiye vermekle yükümlüdür.

Kısacası madde, işverenin tek taraflı ve şeffaf olmayan hesaplama yapmasını engeller. İşçiye, kararlaştırılan payın doğru hesaplanıp hesaplanmadığını denetleyebilmesi için aktif bir bilgi alma ve inceleme hakkı tanır. Bu hak, payın türüne göre değişmekle birlikte temel olarak şirketin mali kayıtlarına erişimi kapsar.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Örnek olarak bir yazılım şirketi, satış ekibinden bir yöneticiyle yaptığı sözleşmede "yıllık cironun yüzde 3'ü oranında prim" öngörmüş olabilir. Hesap dönemi kapandığında işveren, işçinin payını şirket muhasebesindeki ciroyu dikkate alarak hesaplar. Ancak işçi, bazı satışların ciroya dahil edilmediğini düşünürse ne olacak? İşte bu noktada işverenin defterlerini göstermesi gerekir. Uygulamada en çok ihmal edilen husus, işçiye yıl sonu kâr-zarar cetvelinin teslim edilmemesidir. Kâr payı esasına dayalı primlerde bu belge, işçinin payını doğrulamasının tek yoludur.

Şirket sözleşmeleri veya genel kurul kararlarının ticaret siciline tescili sırasında da bu düzenleme gündeme gelebilir. Özellikle pay verilecek işçilerin belirlenmesi veya pay oranlarının değişmesi konularında karar alınıyorsa, bu kararların tescil ve ilan aşamasında maddenin öngördüğü hesaplama esaslarına uygun hareket edilmesi gerekir. SicilAI olarak, sözleşme ve karar metinlerinde bu hususların açıkça düzenlenmesini, ileride doğacak işçi alacağı uyuşmazlıklarının önüne geçilmesi açısından önemli görüyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşmede payın "kâr" mı, "ciro" mu yoksa "üretim" üzerinden mi olduğu açıkça yazılmazsa hesaplama krizi çıkabilir; bu nedenle tanım ve formül netleştirilmelidir.
• İşçinin istemine rağmen yıl sonu kâr-zarar cetvelinin verilmemesi, işveren açısından hem idari para cezası hem de ispat yükünün tersine dönmesi riski doğurur.
• Defter ve belgeleri incelemeye sunmaktan kaçınan işveren, mahkemede bilirkişi incelemesi yaptırmaya mahkûm edilebilir ve yargılama giderlerine katlanmak zorunda kalabilir.
• Hesaplamanın genel kabul görmüş muhasebe standartlarına veya Türk Ticaret Kanunu hükümlerine aykırı yapılması, payın eksik ödenmesine ve işçinin fazla mesai gibi diğer alacaklarla birlikte dava açmasına neden olabilir.
• İşverenin, işçinin denetim hakkını kullanmasını engellemesi veya sürekli ertelemesi, işçi tarafından haklı fesih sebebi sayılabilir ve kıdem-ihbar tazminatı yükümlülüğü doğurabilir.