# MADDE 433
Deneme Süresi Fesih Hakları İki Ay Kuralı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, Türk Borçlar Kanunu'ndaki hizmet sözleşmelerinde tarafların anlaşarak koyabileceği deneme süresini düzenliyor. Öncelikle çok net bir sınır var: Deneme süresi en fazla iki ay olabilir. Bu süre, tarafların serbest iradesiyle sözleşmeye yazılır ve kanun koyucu bu süreyi aşan bir anlaşmayı geçersiz sayar; yani taraflar istedi diye bu süre uzatılamaz. Deneme süresinin asıl amacı, hem işverenin işçinin performansını hem de işçinin iş ortamını ve işin niteliğini deneyimlemesini sağlamaktır. Bu süre içinde taraflar, normal fesih bildirim sürelerine (ihbar sürelerine) uymak zorunda değildir. Ayrıca herhangi bir tazminat ödeme yükümlülüğü de doğmaz. Yani deneme süresindeki bir işçiyi işveren gerekçe göstermeden ve tazminatsız işten çıkarabilir; işçi de aynı şekilde hiçbir yükümlülüğe girmeden işi bırakabilir. Ancak burada kritik bir güvence var: İşçinin çalıştığı günlere ait ücret ve kanundan veya sözleşmeden doğan diğer hakları (örneğin yol ve yemek ücreti, fazla mesai alacağı varsa) saklıdır. Deneme süresi, işçinin emeğinin karşılıksız kalacağı bir dönem değildir; işçi ne kadar gün çalıştıysa o kadar ücrete hak kazanır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi veya esnaf düşünün: Yeni bir satış temsilcisi işe aldı ve sözleşmesine iki ay deneme süresi koydu. İlk hafta içinde işçinin işe uyum sağlayamadığını, müşterilerle iletişiminin iyi olmadığını fark etti. İşverenin bu durumda haftalarca ihbar süresi beklemesine gerek yoktur; iş sözleşmesini aynı gün feshedebilir. Fakat işveren, işçinin o bir haftalık çalışmasının karşılığı olan ücretini ve varsa yol parasını eksiksiz ödemek zorundadır. Aynı şekilde şirket ortağı olarak bir işçi de deneme sürecinde yeni işin kendisine uygun olmadığını görürse, işverene haber verip hemen ayrılabilir ve herhangi bir tazminat talebiyle karşı karşıya kalmaz. Bu madde, küçük işletmeler için personel yönetiminde esneklik sağlar; ancak yanlış anlaşılmamalıdır: Deneme süresi, işçinin sigortasız çalıştırılması veya emeğinin sömürülmesi için bir araç değildir. İşçinin sigortası ilk günden yapılmalı ve ücreti tam ödenmelidir. Bu noktada işverenlerin işe alım süreçlerini ve sözleşme maddelerini dijital ortamda düzenli ve takip edilebilir şekilde arşivlemesi büyük önem taşır. SicilAI olarak işe alım süreçlerinizde sözleşme şartlarını ve deneme süresi hükümlerini şeffaf biçimde kayıt altına almanızı, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda elinizi güçlendirecek en önemli adım olarak öneriyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Deneme süresini iki ayı aşan sözleşme maddeleri: Örneğin "3 ay deneme sürelidir" yazmak geçersizdir. Bu durumda deneme süresi kanunen iki ay olarak uygulanır; ancak bu tür bir hata, işverenin haksız fesih yaptığı iddiasıyla dava edilmesine zemin hazırlayabilir.
• Tazminatsız ve süresiz fesih yetkisinin deneme süresi bittikten sonra kullanılması: Deneme süresi sona erdikten sonra işçi artık belirsiz veya belirli süreli sözleşmenin normal hükümlerine tabidir. Bu yetkiyi geç kullanan işveren, ihbar tazminatı ve kıdem tazminatı ödemek durumunda kalabilir.
• İşçinin çalıştığı günlerin ücretinin ödenmemesi: Deneme süresi gerekçe gösterilerek işçinin ücreti kesilemez. Bu durum hem idari para cezasına hem de işçi alacağı davalarına yol açar.
• Deneme süresinin iş güvencesi kapsamını ortadan kaldırdığı yanılgısı: Deneme süresi işverene kolaylık tanır; ancak işçinin ayrımcılık, sendikal faaliyet veya kanuni haklarını kullanması nedeniyle işten çıkarılması halinde deneme süresi de olsa fesih geçersiz sayılabilir.
• Sözleşmede deneme süresinin açıkça yazılmaması: Deneme süresi uygulaması için bu sürenin yazılı sözleşmede belirtilmesi gerekir. Sözleşmede yer almayan deneme süresi iddiası ispat zorluğu yaratır ve işçi lehine yorumlanır.