# MADDE 543
Komisyoncunun Kendisiyle İşlem Yapma Şartları

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 543, Türk Borçlar Kanunu'nda komisyon sözleşmesinin özel bir durumunu düzenler. Normal şartlarda bir komisyoncu (vekil), müvekkilinin (vekâlet verenin) malını satarken veya onun adına mal alırken kendi mallarını devreye sokamaz; bu durum çıkar çatışması yaratır. Ancak kanun koyucu, işlem konusu malın piyasa fiyatı belirlenebilir olması koşuluyla bir istisna getirmiştir. Eğer kambiyo senedi, kıymetli evrak veya ticari mal borsada kayıtlıysa ya da objektif bir piyasa fiyatına sahipse ve vekâlet veren aksine bir talimat vermemişse, komisyoncu satın alacağı mal yerine kendi malını satabilir veya satmakla görevlendirildiği malı kendisi satın alabilir. Bu işlemde esas alınacak değer, komisyoncunun kendisiyle işlem yaptığı andaki piyasa değeridir. Komisyoncunun, bu hâllerde dahi alışılmış ücretini ve masraflarını isteme hakkı saklıdır. Bunun yanında, komisyoncu yaptığı bu işlemi aynı gün vekâlet verene bildirmek zorundadır. Maddenin son fıkrası, bu özel durum dışında kalan hâllerde genel satış hükümlerinin uygulanacağını belirtir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bu madde özellikle borsada işlem yapan aracı kurumlar, emtia ticaretiyle uğraşan komisyoncular ve kambiyo senedi alım satımı yapan tacirler açısından büyük önem taşır. Örneğin bir şirket sahibi, sahibi olduğu hisse senetlerini satmak üzere bir komisyoncuya vekâlet verdiğinde, komisyoncu bu hisseleri piyasa fiyatından kendi adına satın alabilir. Aynı şekilde bir esnaf, toptan ticari mal almak için komisyoncu görevlendirdiğinde, komisyoncu stokunda bulunan aynı nitelikteki malı piyasa değeriyle müvekkiline satabilir. Bu işlemin geçerli olması için vekâlet verenin açıkça "bana kendi malını satamazsın" veya "benim malımı kendin satın alamazsın" şeklinde bir talimat vermemiş olması gerekir. Ayrıca komisyoncu, bu işlemi gerçekleştirdiğini aynı gün içinde bildirmek zorundadır. Buradaki en kritik nokta, fiyatın piyasa koşullarına göre belirlenmesi ve komisyoncunun bu işlemden doğacak ücret ve giderleri talep edebilmesidir. SicilAI olarak özellikle esnaf ve şirket sahiplerinin komisyoncu ile yapacakları yazılı sözleşmelere bu maddeye ilişkin açık hüküm koymalarını öneriyoruz; böylece sonradan çıkacak anlaşmazlıkların önüne geçilmiş olur.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Aynı gün bildirim yükümlülüğünün ihlali: Komisyoncu, kendisiyle işlem yaptığını vekâlet verene aynı gün bildirmezse, bu durum güveni kötüye kullanma olarak değerlendirilebilir ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.
• Piyasa fiyatının olmaması: Malın borsada kaydı veya objektif piyasa fiyatı yoksa, komisyoncu kendisiyle işlem yapma yetkisini kullanamaz. Bu kurala aykırı hareket edilmesi durumunda işlem, vekâlet veren tarafından iptal edilebilir.
• Aksine talimat bulunması: Vekâlet veren daha önce yazılı veya sözlü olarak "kendi malını satma" ya da "kendin satın alma" yönünde talimat verdiyse, komisyoncunun bu maddeye dayanması mümkün değildir. Aksine talimata rağmen yapılan işlem, vekâlet sözleşmesine aykırılık teşkil eder.
• Değerleme hatası: İşlem anındaki piyasa fiyatının doğru tespit edilmemesi, özellikle "uygun bedel" tartışmalarına yol açar. Bu nedenle komisyoncunun fiyatı belgelerle kanıtlaması ve bildirimde bulunması kritik önem taşır.