# MADDE 569
Cekismeli Malda Guvenilir Kisi Emaneti

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 569. maddesi, bir mal veya hakkın birden fazla kişi arasında çekişmeli ya da belirsiz olduğu durumlarda, bu malın olası zararlara karşı korunması amacıyla bir "güvenilir kişiye" (tevdi alana) bırakılmasını düzenler. Maddeye göre, bu güvenilir kişi, kendisine bırakılan şeyi saklatan taraflardan birine yalnızca tüm saklatanların açık rızası ile veya hâkimin kararı ile geri verebilir. Taraflardan birinin tek başına talebi, güvenilir kişiyi iadeye yetkili kılmaz. Bu hüküm, özellikle taraflar arasındaki uyuşmazlık süresince malın zilyetliğinin kimde kalacağını güvence altına almak ve hakkın kötüye kullanılmasını önlemek için getirilmiştir. İş dünyasında bu, bir nevi "kilitli emanet" mekanizması olarak düşünülmelidir: mal, ortak menfaatin gerektirdiği süre boyunca tarafsız bir elde tutulur, ta ki yetkili bir karar tüm belirsizliği ortadan kaldırana kadar.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir örnekle somutlaştıralım: İki ortak, aynı makineyi farklı tarihlerde satın aldıklarını iddia ederek şirket varlığı üzerinde hak iddia etsin. Makinenin kime ait olduğu belirsizdir ve taraflardan biri makineyi satmak veya kiraya vermek istemektedir. Bu durumda taraflar, makineyi ortak bir avukata veya notere "güvenilir kişi" sıfatıyla teslim eder. Güvenilir kişi, iki ortağın da imzaladığı bir yazılı onay olmadıkça ya da mahkeme bir ihtiyati tedbir veya esas hakkında hüküm vermedikçe makineyi bu ortaklardan hiçbirine teslim edemez. Böylece makine, dava süresince güvenli şekilde korunur ve taraflardan birinin malı kaçırması ya da devretmesi engellenir.

Ticaret sicili açısından ise bu madde, özellikle şirket hisselerinin devri, pay defteri kayıtları veya şirket malvarlığı üzerindeki çekişmelerde önem kazanır. Örneğin, hisse devri bedelinin ödenmesi için açılan bir emanet hesabında, satıcı ve alıcı arasında çekişme varsa, banka (güvenilir kişi) ancak her iki tarafın ortak talimatı veya mahkeme kararı olmadan parayı serbest bırakamaz. Şirket birleşme veya devralma süreçlerinde de benzer şekilde, tasfiye payları veya ortaklık hakları üzerinde uyuşmazlık varsa, bu hakların kullanımı bir kayyıma veya güvenilir kişiye bırakılabilir. SicilAI üzerinden yapılan sorgulamalarda, bir şirketin pay sahipliği yapısı çekişmeli ise, bu çekişmenin sicil kayıtlarına işlenmediği durumlarda üçüncü kişilerin iyi niyeti sorun yaratabilir. Bu nedenle, çekişmeli hakların emanete alındığı durumlarda, ticaret siciline şerh verilmesi ve güvenilir kişinin kim olduğunun açıkça bildirilmesi büyük önem taşır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Tek taraflı taleple iade yasağı: En sık yapılan hata, güvenilir kişinin taraflardan yalnızca birinin sözlü veya yazılı talebine dayanarak emaneti geri vermesidir. Bu durumda güvenilir kişi, TBK 569’a aykırı davranmış olur ve ortaya çıkan tüm zarardan sorumlu tutulur.
• Güvenilir kişinin tarafsızlığının korunmaması: Güvenilir kişinin taraflardan biriyle menfaat ilişkisi içinde olması, sonradan sözleşmenin geçersizliği veya tazminat davalarına yol açabilir. Bu nedenle güvenilir kişinin gerçekten bağımsız ve tarafsız olması şarttır.
• Rıza ve mahkeme kararının şeklen alınmaması: "Saklatanların tamamının rızası" kavramı uygulamada çoğu zaman yazılı olarak alınmalıdır. Sözlü onay, ispat açısından risklidir. Keza hâkim kararının da yalnızca ihtiyati tedbir veya kesinleşmiş mahkeme kararı şeklinde olması gerekir; aksi takdirde güvenilir kişi iade konusunda yetkisizdir.
• Emanet konusunun kimliklendirilmemesi: Teslim edilen mal veya hakkın açıkça tanımlanmadığı, seri numarası, tutar, miktar gibi bilgilerin yazılmadığı durumlarda, hangi malın iade edileceği konusunda uyuşmazlık çıkabilir. Bu da güvenilir kişinin sorumluluğunu artırır.
• Sicil kayıtlarına yansımama: Şirket payları veya taşınmazlar gibi tescil gerektiren haklarda, emanet durumu ilgili sicile bildirilmezse, güvenilir kişinin yaptığı işlemler üçüncü kişilere karşı geçerli sayılabilir. Bu durumda geri dönüşü olmayan hukuki kayıplar yaşanabilir.