# MADDE 64
Haklı Savunma Zorunluluk Hali Sorumluluk

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 64, bir kişinin bazı istisnai durumlarda başkalarına verdiği zararlardan sorumlu tutulamayacağını düzenler. Bu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil sorumluluğuna getirdiği önemli bir sınırdır. İlk fıkra “haklı savunma” (meşru müdafaa) halini ifade eder: Bir saldırıya maruz kalan kişi, kendisine veya başkasına yönelen saldırıyı bertaraf etmek için saldıranın şahsına ya da malına zarar verirse, bu zarardan hukuken sorumlu tutulamaz. Örneğin, iş yerine silahlı saldırı düzenleyen bir kişiyi etkisiz hale getirmek için dükkanındaki eşyayı kullanan veya saldırganı yaralayan işletme sahibi tazminat ödemez. İkinci fıkra “zorunluluk hali” olarak bilinir; kişinin kendisini veya başkasını açık ve yakın bir zarar tehlikesinden korumak için başka bir kişinin malına zarar vermesidir. Burada verilen zararın giderilip giderilmeyeceğine, zararın kapsamına ve tarafların durumuna göre hâkim hakkaniyet ölçüsünde karar verir. Üçüncü fıkra ise “hakkını kendi gücüyle koruma” yoludur: Devletin kolluk gücünden zamanında yardım alınamıyorsa ve başka bir çare yoksa, kişi hakkını korumak için zorunlu olarak zarar verdiğinde sorumlu olmaz.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Esnaf ve şirket sahipleri için bu madde, özellikle iş yeri güvenliği, acil durumlar ve alacak tahsili sırasında gündeme gelir. Örneğin, bir market sahibi gece dükkanında hırsızlık yapan kişiyi fark ettiğinde, hırsızın kaçmasını önlemek için kapıyı kırarak aracına zarar verirse; bu davranış haklı savunma kapsamında değerlendirilebilir ve tazminatla karşılaşmaz. Benzer şekilde, yangın tehlikesi sırasında kendi iş yerini korumak için komşu deponun duvarını yıkan bir işletmeci, ikinci fıkra kapsamında hakkaniyet değerlendirmesine tabi tutulur. Burada zararın tamamını ödemek yerine hâkim, olayın koşullarını, tehlikenin büyüklüğünü ve tarafların ekonomik durumunu dikkate alır. Üçüncü fıkranın uygulaması ise daha çok alacaklıların karşılaştığı durumdur: Borçlu malını kaçırıyorsa ve icra dairelerine ya da kolluk kuvvetlerine ulaşmak fiilen imkansızsa, alacaklının malı üzerinde zorunlu bir tedbir niteliğinde tasarrufta bulunması sorumluluk doğurmayabilir. Ancak bu istisnanın uygulanabilmesi için “zamanında yardım sağlanamaması” ve “başka yol bulunmaması” koşulları birlikte gerçekleşmelidir. SicilAI olarak bu süreçlerde yaşanabilecek ihtilafları önlemek için işletmelerin tüm delilleri, kamera kayıtlarını ve tutanakları saklamasını öneriyoruz; ileride açılacak tazminat davalarında bu belgeler kritik önem taşır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Orantılılık ihlali: Haklı savunmada saldırı ile savunma arasında açık bir orantısızlık varsa, savunma sınırı aşılmış sayılır. Örneğin, cüzdanını çalan yankesiciyi yakaladıktan sonra darp etmek meşru müdafaa olmaktan çıkar ve tazminat yükümlülüğü doğurur.
• Yakın tehlike şartının ispatı: Zorunluluk halinde zarar veren kişi, “açık ve yakın bir zarar tehlikesi” bulunduğunu ispatlamalıdır. Tehlike henüz doğmamışsa veya uzak bir ihtimalse, yapılan müdahale hukuka uygun sayılmaz ve tam tazminat gerekir.
• Kolluk yardımına başvurulmaması: Üçüncü fıkradaki muafiyet, ancak kolluk gücünün zamanında sağlanamayacak olması ve başka yol bulunmaması halinde geçerlidir. Telefonla ulaşılabilecek bir polis merkezi varken kendi gücüyle hakkını almak isteyen kişi, bu savunmadan yararlanamaz.