# MADDE 65
Ayırt Etme Gücü Bulunmayanin Zarar Sorumluluğu

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 65. maddesi, hukuk düzeninin en insani ilkelerinden birini düzenler: Hakkaniyet sorumluluğu. Kural olarak, ayırt etme gücünden yoksun bir kişi (örneğin küçük çocuk, akıl hastalığı veya ağır zihinsel engeli bulunan biri, ya da geçici olarak şuuru kaybetmiş hâldeki biri) haksız fiil işlediğinde hukuken kusurlu sayılmaz. Çünkü haksız fiil sorumluluğunun temel şartı, kişinin davranışını yönlendirebilme yeteneğidir. Bu yeteneği olmayan kişiye kusur yüklemek adil olmaz. Ancak bu durum, mağdurun zararını tazammulsüz bırakmak anlamına gelmemelidir. İşte madde, tam bu noktada hâkime güçlü bir yetki tanır: "Hakkaniyet gerektiriyorsa" hâkim, ayırt etme gücü bulunmayan kişinin verdiği zararın tamamen veya kısmen giderilmesine karar verebilir. Bu, kusur ilkesinin katı uygulanmasının yaratabileceği adaletsizlikleri önlemek için getirilmiş istisnai bir tazminat yoludur. Hâkim, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, zararın ağırlığını, zarar veren ile zarar gören arasındaki ilişkiyi, sorumluluk sigortasının varlığını ve tüm şartları değerlendirerek hakkaniyete uygun bir sonuca ulaşır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir işletme sahibi veya esnaf olarak düşünün: İşyerinize ağır derecede zihinsel engelli bir kişi giriyor ve dükkanınızdaki değerli bir ürünü ya da demirbaşı kırıyor. Ailesine ve vasisine başvurduğunuzda, hukuken bu kişinin fiillerinden sorumlu olduklarını, ancak veli/vasi sorumluluğunun da sınırlı olduğunu görürsünüz. İşte tam bu noktada size yardımcı olacak madde 65'tir. Eğer engelli kişinin veya ailesinin maddi durumu, zararı karşılayabilecek düzeydeyse ve sizin de zararınız ciddi boyuttaysa hâkim, hakkaniyet gereği bu zararın giderilmesine karar verebilir. Bu karar, doğrudan kusura dayanmaz; tamamen hakkaniyet ölçüsüne dayanır.

Sicil işlemleri ve ticari sözleşmeler açısından da bu madde önemlidir. Örneğin, bir ticari işletmede ayırt etme gücünü etkileyen sağlık sorunu bulunan bir çalışanın, iş makinesiyle üçüncü bir kişinin malına zarar vermesi durumunda; çalışanın kusuru olmadığı için asıl sorumluluk işverene yönelebilir. Ancak işverenin ödeme gücü yoksa veya sorumluluk sigortası devreye girmezse, hâkim nadir durumlarda doğrudan çalışanın şahsına hakkaniyet sorumluluğu yükleyebilir. Ticari hayatta bu tür durumlarla karşılaşmamak için işletmelerin mutlaka geniş kapsamlı sorumluluk sigortası yaptırması ve riskli işlerde çalışan personelin sağlık durumunu periyodik olarak kontrol etmesi önerilir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Tazminat alamama riski: Madde, mağdura mutlak bir hak vermez; hâkimin takdirine bağlıdır. Somut olayda hakkaniyet gerekçesi bulunmazsa mağdur zararını tazmin edemeyebilir. Bu yüzden zararın tazmini için sigorta himayesi şarttır.
• Ayırt etme gücünün ispatı: Zarar verenin ayırt etme gücünden yoksun olduğunu iddia eden taraf genellikle bunu ispatlamakla yükümlüdür. Bu, sağlık raporları ve uzman tanık beyanlarıyla yapılır. Eksik delil, sürecin uzamasına yol açar.
• Geçici ayırt etme gücü kaybı (alkol, uyuşturucu, uyku hali): TBK'nın ilgili hükümleri gereği, kişi bu duruma kendi iradesiyle sebep olmuşsa (örneğin alkol alarak) ayırt etme gücü kaybını kusur olarak değerlendirilir ve kişi tamamen sorumlu tutulur. Bu durumda 65. madde uygulanmaz; işin rengi değişir.
• Veli/vasi sorumluluğu ikamesi: Bazı mağdurlar yalnızca 65. maddeye dayanarak dava açar, ancak asıl güçlü yol çoğu zaman veli veya vasinin sorumluluğu (TBK 55-56) ya da gözetim yükümlülüğünün ihlali olabilir. Hukuki strateji seçilirken tüm ihtimaller değerlendirilmelidir. SicilAI platformunun rehberliğinde, uzman bir danışmanla dava stratejisini belirlemeniz en doğrusu olacaktır.