# MADDE 86
Çeşit Borçlarında Edim Seçimi Hakkı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Günlük ticarette pek çok mal, sözleşmede tek tek değil türü belirtilerek satılır. "20 ton buğday", "500 koli beyaz yapıştırıcı" veya "100 adet ofis koltuğu" gibi ifadeler edimin cinsini gösterir; fakat hangi depodan, hangi partiden, hangi üreticiden verileceği sözleşme anında belli değildir. Hukukta buna çeşit (cins) borcu denir. İşte Madde 86, bu belirsizliği kimin gidereceğini belirler.

Kural şudur: Hukukî ilişki ve işin özelliği aksini göstermiyorsa, edimin seçimini yapacak kişi borçludur. Yani malı teslim edecek satıcı veya tedarikçi, borcunu hangi somut ürünle ifa edeceğine kendisi karar verebilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir; borçlunun seçeceği edim, o tür mallar için piyasada kabul gören ortalama nitelikten daha düşük olamaz. Başka bir ifadeyle borçlu, en düşük kalitedeki ürünü gösterip "borcumu ödedim" diyemez. Seçilen mal, cinsin ortalama özelliklerini taşımalıdır. Ayrıca bu madde, tarafların sözleşmede seçim hakkını alacaklıya bırakmasına veya işin doğasının farklı bir seçim öngörmesine de engel değildir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir market zinciri tedarikçiden "1000 koli standart çay bardağı" sipariş ettiğinde sözleşmede fabrika ya da desen belirtilmemişse, hangi bardakların teslim edileceğine tedarikçi karar verir. Tedarikçi, kırık dökük ya da vasatın altında bir ürünü gönderip ifayı gerçekleştirdiğini iddia edemez. Alıcı da tam tersine, kendi istediği markayı şart koşmadıysa tedarikçinin seçim hakkına müdahale edemez.

Şirket ve sicil uygulamalarında bu kural özellikle aynî sermaye taahhütlerinde ve sözleşme metinlerinin yorumlanmasında karşımıza çıkar. Örneğin bir ortak, şirkete "50 adet endüstriyel mutfak robotu" koyacağını taahhüt etmişse ve ana sözleşmede marka/model açıkça yazılmamışsa, hangi robotların getirileceğine kural olarak bu ortak karar verir. Ancak seçtiği robotların ortalama nitelikte olması gerekir; tamamen yıpranmış, çalışmayan makineler getirilirse şirket bu kabule zorlanamaz. SicilAI olarak bu rehberde amacımız; esnafın ve şirket sahiplerinin, sözleşme ve tescil aşamasında edim niteliklerini netleştirerek bu tür uyuşmazlıkları baştan engellemesine yardımcı olmaktır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşmede ürünün markası, modeli veya kalite standardı açıkça yazılmazsa seçim hakkının otomatik olarak borçluya geç tiğini unutmayın; alacaklı bu durumdan memnun değilse sözleşmeye seçim hakkı maddesi eklemelidir.
• Borçlunun ortalama nitelik sınırının altında mal teslim etmesi hâlinde ifa gerçekleşmiş sayılmaz; alacaklı malı reddedebilir ve süresinde ayıp ihbarı yapmak şartıyla ayıplı ifa hükümlerine başvurabilir.
• "Ortalama nitelik" sektörden sektöre değişir; taraflar TSE, ISO, Türk Gıda Kodeksi veya sektörel teamül gibi hangi standardın esas alınacağını sözleşmede belirlemezse, uyuşmazlık hâlinde bilirkişi incelemesi gerekir ve süreç uzar.
• Seçim hakkı tek taraflı irade beyanıyla kullanılır; bu beyanın e-posta, teyit yazısı veya irsaliye gibi yazılı delillerle ispatlanabilmesi gerekir. Aksi hâlde seçimin hiç yapılmadığı ileri sürülerek karşı tarafa yeniden seçim hakkı doğabilir.
• Sözleşme kurulduktan sonra fiyatların artması veya üretimin zorlaşması, borçlunun edimi ortalama niteliğin altına çekmesine gerekçe olamaz; bu riskler fiyat farkı, uyarlama veya mücbir sebep kayıtlarıyla sözleşmede yönetilmelidir.