# ek MADDE 792
Çek Zayiinde İyi Niyetli Hamilin Koruması

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 792. maddesi, çekin sahibinin elinden iradesi dışında çıkması (kaybolması, çalınması, zayi olması) durumunda ortaya çıkan uyuşmazlıkları düzenler. Buradaki temel kural şudur: Çek bedeli kimdeyse, o kişi çeki elinde bulunduruyorsa, kural olarak o kişi hak sahibidir. Madde, çeki eline geçiren yeni hamilin ancak kötüniyetli veya ağır kusurlu olması hâlinde çeki geri vermekle yükümlü olduğunu söyler. Başka bir deyişle, çekin önceki sahibinden rızası dışında çıkmış olması, tek başına yeni hamile karşı ileri sürülemez ve çekin geçersizliğini sağlamaz. Bu hüküm, kambiyo senetlerine olan güveni ve ticari hayattaki tedavül hızını korumayı amaçlar. Çeki iyi niyetle ve bedelini ödeyerek teslim alan bir kişi, çekin önceki macerasını araştırmak zorunda değildir; ancak bu koruma, kötüniyet ve ağa kusur istisnasıyla sınırlandırılmıştır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirketin ciro ettiği çekin, yolda veya elden teslim sırasında kaybolduğunu düşünelim. Çek, üçüncü bir kişiye bedeli karşılığında geçmişse ve bu kişi çeki alırken dürüst ise, banka çeki ödemekle yükümlüdür. Çeki kaybeden taraf ise ancak mahkemeden ödemeden men kararı aldırarak veya çek iptali davası açarak hakkını koruyabilir. Madde metnindeki "790. maddeye göre ispat" ifadesi, çekin ciro zincirindeki boşluğa işaret eder: Hamiline veya emre yazılı çeklerde, hamilin hakkını üst üste kesintisiz cirolardan oluşan zincirle ispat etmesi gerekir. Bu da ticari hayatta çek teslim alırken ciro zincirinin kontrol edilmesini zorunlu kılar. SicilAI olarak özellikle şirketlerin, ödeme aracı olarak çek kabul ederken ciro silsilesini ve çek üzerindeki imzaların bütünlüğünü dikkatle incelemesini; aksi takdirde "ağır kusur" iddiasıyla karşılaşabileceklerini belirtmek isteriz. Unutulmamalıdır ki iyi niyet iddiası, ancak çeki teslim alırken yapılan makul kontrollerle desteklenirse kabul görür.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Çeki kaybeden asıl hamilin süresi içinde iptal davası açmaması: Çekin zayi olması hâlinde derhâl keşideci bankaya bildirimde bulunulmalı ve mahkemeden ödemeden men kararı alınmalıdır. Aksi hâlde çek iyi niyetli üçüncü kişiye ödenirse, kaybeden taraf zarara katlanmak zorunda kalır.
• Ciro zincirindeki kopukluklar: Çeki teslim alan hamil, ciro zincirinde bir kopukluk veya düzensizlik olmasına rağmen çeki kabul ederse ağır kusurlu sayılabilir. Bu nedenle çekin arkasındaki ciroların sürekliliği titizlikle incelenmelidir.
• Kötüniyet veya ağır kusurun ispat zorluğu: Çeki elinde bulunduran kişinin kötüniyetli olduğunu ispat etmek çok zordur. Bu nedenle çeki kaybeden taraf, savunmasız kalmamak için gecikmeksizin yasal süreçleri başlatmalıdır.
• Bedelsiz çek riski: Çeki iyi niyetle devralan kişi, çek karşılığında bir bedel ödememişse veya emre muharrer olmayan bir şekilde teslim almışsa, "ivazsız iktisap" nedeniyle korumadan yararlanamayabilir.