# MADDE 1016
Gemi İpoteği Tescil Hükümleri ve Uygulaması
Resmi Kanun Metni
(1) Gemi ipoteğinin tescilinde alacaklının adı ve soyadı veya unvanı ile alacağın Türk Lirası ile tutarı, konusu para olmayan alacaklarda bunun Türk Lirası karşılığı, alacak faizli ise faiz oranı, diğer ikincil edimler kabul edilmişse bunların da alacağın miktarının belirlendiği para cinsinden tutarı ve ipoteğin derecesi sicile kaydolunur; her derecenin teminat altına aldığı miktar, rehin konusu alacağın belirlendiği para cinsi üzerinden gösterilir. Hakkın ve alacağın içeriğinin belirlenmesine yardım eden diğer hususlarda tescil talepnamesine yollamada bulunulabilir.
(2) Türk Lirasıyla ödenecek borçlarda ipotekli geminin karşılayacağı alacak ve ikincil borçların miktarı, altın veya yabancı para ölçüsü ile belirlenebilir.
(3) Alacağın miktarı belirli değil veya değişken ise, gerçek miktarı zamanında saptamak üzere, ipoteğin teminat altına alacağı alacak miktarının üst sınırı belirlenerek gemi siciline tescil edilir; alacak faizli ise, faizleri de üst sınır kapsamında sayılır.
(4) Yabancı para üzerinden gemi ipoteği kurulabilir. Bu takdirde yabancı para veya Türk parası karşılıklarının hesabında hesap günündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının döviz alış kuru esas alınır. Rehin haklarının hangi yabancı para üzerinden kurulabileceği Hazine Müsteşarlığınca belirlenir. Aynı derecede birden fazla para türü kullanılarak gemi ipoteği kurulamaz.
(5) Yabancı para üzerinden kurulan rehne ait derecenin boşalması hâlinde, yerine, tescil edileceği tarihteki karşılığı Türk parası veya yabancı para üzerinden rehin kurulabilir. Türk parası ile kurulmuş bir rehne ait derecenin boşalması hâlinde ise, yerine, tescil edileceği tarihteki karşılığı yabancı para üzerinden rehin kurulabilir.
(6) Tahvile bağlı bir alacağı teminat altına almak için gemi ipoteği kurulacak olması hâlinde, tahvil sayısı, her tahvilin bedeli ve ayırt edici işaretleri gösterilmek suretiyle tüm alacağın miktarı ile ipotek ödüncün tamamı için kurulacaksa, alacaklı yerine, borçlu ile alacaklıların hepsi adına hareket eden temsilci lehine; ipotek tahvil ihracını üstlenen bir işletme için kurulacaksa gemi ipoteği üzerinde tahvil sahipleri lehine bir rehin hakkı da tescil olunur.
(7) Bir poliçeden veya hamiline yazılı bir senetten ya da ciro yolu ile devri kabil diğer bir senetten doğan alacakları teminat altına almak amacıyla gemi ipoteğinin kurulmasında, alacağı sonradan iktisap edenlerin leh ve aleyhine gemi ipoteği üzerinde belirli tasarruflarda bulunmak ve ipoteğin paraya çevrilmesi için yapılacak takipte alacaklıyı temsil etmek üzere belirlenebilecek temsilcinin de sicile kaydı gerekir. Bu temsilcinin yetkileri hususunda tescil talepnamesine göndermede bulunulabilir.
🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?
Madde 1016, bir geminin ipotek edilerek teminat gösterilmesi hâlinde, gemi siciline hangi bilgilerin işleneceğini ve bu işlemlerin hangi kurallara bağlandığını düzenler. Özellikle şu noktalar öne çıkar: Alacaklının kimlik ya da unvan bilgisi, alacağın tutarı ve para birimi, faiz oranı, ikincil edimler (örneğin temerrüt faizi, ceza, masraf) ve ipoteğin derecesi sicile kaydedilir. Alacak tutarı belirli değilse veya değişken ise, ipoteğin güvence altına alacağı üst sınır (tavan) yazılmalıdır; faizler de bu üst sınıra dâhildir.
Madde ayrıca para birimi konusunda esneklik tanır. Türk Lirası ile ödenecek borçlarda bile alacak miktarı altın veya yabancı para ölçüsüyle belirlenebilir. Öte yandan yabancı para üzerinden gemi ipoteği kurulması mümkündür; bu durumda hesaplamalarda hesap günündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınır. Hangi yabancı para birimlerinin kullanılabileceğini ise yetkili otorite (mevcut idari yapıda Hazine ve Maliye Bakanlığı) belirler. Elektronik veya fiziki tescil işlemlerinde bu sınırlamalara uyulmaması, ipoteğin geçersizliğine kadar gidebilecek sorunlara yol açabilir. Tahvile veya kıymetli evraka bağlı alacaklar için kurulan ipoteklerde ise tahvil sahiplerini veya alacaklıları temsil edecek bir temsilcinin de sicile kaydedilmesi şarttır.
💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması
Bir örnek üzerinden düşünürsek: Armatörlük yapan şirketiniz, filosundaki bir gemiyi bankadan alacağınız ABD Doları cinsi bir kredi için teminat göstermek istiyor. Gemi sicili müdürlüğüne yapacağınız tescil başvurusunda alacak miktarını USD olarak bildirirsiniz; ayrıca kredi sözleşmesinde belirlenen faiz oranını ve varsa diğer yan edimleri de açıkça yazmanız gerekir. Kredi tutarı sabit değil de kullandıkça artan bir yapıya sahipse, örneğin işletme sermayesi desteği gibi, ipoteğin kapsayacağı üst limiti bankayla birlikte belirleyerek bu limiti sicile tescil ettirirsiniz. Aynı derecenin birden fazla para türü içermesi mümkün olmadığından, kredi döviz cinsinden ise TL veya başka bir para birimiyle aynı derecede ipotek kurulamaz.
Diyelim ki mevcut yabancı para ipoteği ödendi ve derece boşaldı. Bu boşalan dereceye, tescil tarihindeki kur üzerinden TL karşılığı hesaplanarak yeniden ipotek konulabilir. Bu sayede bankalar ve şirketler döviz kurlarındaki değişime göre kredi yapılarını yeniden düzenleyebilir. Eğer şirket tahvil ihraç ederek finansman sağlayacaksa, ihraç edilen tahvillerin tamamının miktarı, tahvil sayısı ve ayırt edici işaretleri gemi siciline işlenir ve tahvil sahipleri adına hareket edecek bir temsilci kaydedilir. Bu temsilcinin yetkileri, tescil talepnamesine yapılan atıfla belirlenebilir. SicilAI olarak, bu tür çok paydaşlı işlemlerde özellikle temsilci kaydının eksiksiz yapılmasının ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önlediğini söyleyebiliriz.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
- Alacak tutarı veya faiz oranı tescilde hiç gösterilmezse ileride alacak miktarı ispat edilemeyebilir; bu da ipoteğin paraya çevrilmesini geciktirir.
- Değişken alacaklarda üst sınır belirlenmeden tescil yapılırsa, ipotek kapsamındaki alacak miktarı belirsiz kalır ve rehin hakkı sınırlı şekilde doğar.
- Aynı derecede birden fazla para türü birden kullanılmaya çalışılırsa; örneğin hem USD hem EUR yazılırsa, tescil talebi reddedilebilir veya derece sırası karışabilir.
- Yetkili otoritenin belirlediği döviz türleri dışında bir para birimiyle ipotek tesis edilmek istenmesi hâlinde, sicil müdürlüğü işlemi geri çevirecektir.
- Yabancı para ipoteği kurulurken hesap günü olarak TCMB döviz alış kuru yerine kendi aranızdaki bir kurun esas alınması, icra takibinde hesaplama farklılıklarına yol açabilir.
- Boşalan bir dereceye yeni ipotek konulurken tescil tarihindeki kurun yanlış hesaplanması, alacaklı ile borçlu arasında ihtilaf oluşturur.
- Tahvil veya kıymetli evrak söz konusu olduğunda temsilcinin sicile kaydedilmemesi, tahvil sahiplerinin takip yetkisini kullanamamasına ve ipoteğin çözümsüz kalmasına neden olabilir.
- Tescil talepnamesinde hakkın ve alacağın içeriğini belirleyen unsurlara atıf yapılmaması, sicil kaydının eksik yorumlanmasına zemin hazırlar.
Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?
Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.
Yapay Zeka Motorunu Çalıştırİşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.