# MADDE 1089
Kaptanın Sorumluluğu ve Zarar Tazmini

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, deniz ticaretinde geminin en yetkili amiri olan kaptanın, kendi kusurundan kaynaklanan zararlardan doğrudan sorumlu olduğunu hükme bağlar. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1089. maddesi; kaptanın sadece gemi seyrine ilişkin teknik hatalarından değil, aynı zamanda bu Kısımda ve diğer Kısımlarda (örneğin yükleme, tahliye, yolcu güvenliği, gemi jurnali tutulması gibi) sayılan görevlerini hiç ya da gereği gibi yapmamasından doğan zararlardan da sorumlu olduğunu açıkça belirtir. Sorumluluk yalnızca gemi malikine (donatana) karşı değil; yolculara, yük sahiplerine ve gemideki eşyayla ilgili herkese karşı söz konusudur.

İkinci fıkra çok kritik bir korumayı kaldırır: Kaptan, donatanın (gemi işletenin) emrine uyduğunu ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz. Yani "amirim emretti" savunması geçersizdir. Üçüncü fıkra ise sorumluluğu genişletir: Eğer donatan, kaptanın kusurlu davranışına yol açacağını bile bile kendisine emir vermişse, donatan da bu zarardan şahsen sorumlu olur. Son fıkra ise uluslararası sözleşmelerden doğan sorumluluğu sınırlandırma hakkını saklı tutar; yani kaptan, belirli şartlarda tazminat miktarını deniz hukukundaki tavanlarla sınırlayabilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi veya gemisi olan bir esnaf için bu madde, sigorta ve sözleşme yönetiminde dikkatli olmayı gerektirir. Örneğin; bir kuru yük gemisi taşımacılığı yapan limited şirketin, kaptanının ihmal sonucu limanda başka bir tekneye çarparak hasar verdiğini düşünelim. Maddeye göre kaptan şahsen tazminattan sorumludur, ancak donatan da emir verdiği durumda haksız çıkar.

Uygulamada sık karşılaşılan senaryo şudur: Kaptan, donatanın "yakıt tasarrufu için şu rotadan git" veya "süreyi dar tut, malı zamanında yetiştir" talimatına uyar. Bu emir, kazaya sebep olursa kaptan sorumluluktan kaçamaz; ayrıca donatan da "durumu bilerek emir vermiş" sayılırsa zincirleme sorumluluk doğar. Sicil işlemleri açısından bu madde; gemi ipoteği, gemi alacak hakkı veya şirket hisse devri gibi işlemlerde karşı tarafın kaptanın geçmişteki kusurlu fiillerinden doğan tazminat borçlarının varlığını kontrol etmeyi zorunlu kılar. SicilAI olarak, deniz ticaretiyle uğraşan müvekkillerin sözleşmelerine ve P&I (Koruma ve Tazminat) sigortalarına bu madde kapsamında özel şerh düşmelerini öneriyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Emir talimatını yazılı almamak: Kaptanın sözlü emirleri kanıtlanamadığında tüm sorumluluk kaptanda kalır. Tüm emirlerin yazılı ve imzalı tutulması gerekir.
• Donatanın bilinçli emri: Donatanlar, "ben sadece işverenim" diyerek sorumluluktan kaçamaz. Bilerek zarar doğuracak emir veren donatan, maddenin 3. fıkrası uyarınca tazminattan sorumlu tutulur.
• Görev tanımının ihmal edilmesi: Kaptanın yalnızca sefer sırasındaki kusurları değil, gemi jurnali tutmak, yükü usulüne uygun istif etmek, yolcu güvenliğini sağlamak gibi TTK'da sayılan tüm görevlerini yerine getirmemesi ayrı bir sorumluluk sebebidir.
• Sorumluluğun sınırlandırılması hakkının ıskalanması: Kaptan, uluslararası sözleşmelerdeki sınırlama hakkını zamanında ve doğru prosedürle talep etmezse, tazminat yükümlülüğü katlanarak artabilir.
• Sigorta teminatının kapsamını yanlış okumak: P&I sigortaları çoğu zaman kusurlu kaptan fiillerini teminat altına alsa da, donatanın bilerek verdiği zarar verici emirler teminat dışında kalabilir; bu durumda şirket iflasa kadar gidecek bir risk üstlenmiş olur.