# MADDE 1090
Kaptanin Yola Cikis Oncesi Gemi Elverisliligi Yukumlulukleri

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1090. maddesi, deniz ticaretinin en kritik güvenlik adımlarından birini düzenler: Kaptanın, gemi yola çıkmadan önce yapmakla yükümlü olduğu kontrol ve hazırlık görevlerini tanımlar. Bu maddeye göre kaptan; geminin denize elverişli (gövde, makine, donanım açısından güvenli) ve yola elverişli (sefer planı, yakıt, erzak, hava durumu koşullarına dayanıklı) olmasından doğrudan sorumludur. Ayrıca gemiye, gemi adamlarına ve yüke ilişkin tüm evrakların (bordrolar, yükleme sözleşmeleri, sigorta poliçeleri, sağlık belgeleri, uluslararası konvansiyon gereği bulunması zorunlu sertifikalar) fiziksel olarak gemide bulunmasını sağlamakla mükelleftir. Buradaki temel prensip, sefere başlama anından önce tüm risklerin minimize edilmesi ve olası bir denetimde ya da kaza anında belgesiz kalınmamasıdır. Kaptanın bu yükümlülüğü şirket sahibinden bağımsız, kişisel ve hukuki bir sorumluluk doğurur; yani gemi donatanı (işletmeci) bu konuda talimat verse dahi kaptan, eksikliklerle sefere çıkarsa doğacak zararlardan şahsen sorumlu tutulabilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir armatör veya gemi işletme şirketi düşünün: İhraç edilecek malların yüklendiği bir kuru yük gemisi, limandan ayrılmadan önce kaptanın imzasıyla bir "sefer öncesi hazırlık kontrol listesi" düzenler. Bu listeye, gemi personelinin çalışma ve dinlenme sürelerini gösteren zabıtların, yükün cinsi ve tehlikesine göre düzenlenmiş deklarasyonların ve gemi sicil kayıt belgelerinin eksiksiz olduğu not edilir. Kaptan bu kontrolleri yapmadan demir aldığında, 20 mil açıkta bir makine arızası yaşanırsa ve kurtarma operasyonu gerekirse, sigorta şirketi hasarı karşılamayabilir. Çünkü deniz sigortası poliçeleri çoğunlukla "denize elverişlilik" şartını ön koşul olarak arar. Aynı şekilde, liman devleti denetimlerinde (PSC) eksik bir evrak bulunması, geminin alıkonulmasına ve şirketin itibar kaybına neden olur. SicilAI olarak bu maddeyi yorumladığımızda, ticari işletmelerin aynı zamanda bu belgelerin dijital kopyalarını güvenli bir sistemde yedeklemesi ve sefer planını işletme ofisiyle paylaşması gerektiğini öneriyoruz. Madde yalnızca geminin fiziksel durumunu değil, hukuki bütünlüğü de kapsar; dolayısıyla gemi sicil kaydındaki ipotek veya haciz şerhleri de bu belgeler bütününde değerlendirilmelidir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Belge Eksikliğini Görmezden Gelmek: Gemi adamlarının tahliye belgeleri, ulusal veya uluslararası çalışma izinleri ve sağlık raporları gemide değilse, liman çıkışı engellenebilir veya ağır idari para cezaları uygulanabilir.
• Yük Uygunluk Sertifikasının Alınmaması: Tehlikeli madde taşıyan bir gemide, yükün beyanı ile gerçek durumu farklıysa (örneğin, oksitleyici madde yerine yanıcı sıvı yazılması) kaptan ve donatan hakkında cezai soruşturma başlatılır.
• Denize Elverişlilik Belgesinin Süresini Takip Etmemek: Klas kuruluşu tarafından verilen sertifikanın süresi sefer sırasında dolacaksa, bu durum sigorta teminatını otomatik olarak askıya alır; bir kaza halinde zararın tamamı şirket üzerinde kalır.
• Kaptanın Sorumluluğunu Devretmeye Çalışmak: Bazı şirket sahipleri, yüklemeyi operasyon müdürünün yaptığını belirterek kaptanın sorumluluğunu hafifletmeye çalışır. Ancak kanun, sefere başlama kararını verenin imzasını aradığı için bu savunma hukuken geçerli sayılmaz.