# MADDE 1104
Gemi Kaptanının Donatan Adına İşlem Yetkisi

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda kaptanın, gemisini bağlama limanının dışında bulunduğu durumlarda donatan (gemi sahibi) adına hareket etme yetkisini düzenler. Bir başka deyişle, kaptan; gemi sefere çıktığında âdeta donatanın "yerleşik temsilcisi" konumuna gelir. Maddenin ilk fıkrası, kaptanın geminin donatılması, yakıt ve kumanya alımı, gemi adamlarının çalıştırılması, geminin denize, yola ve yüke elverişli tutulması ve yolculuğun güvenli bir şekilde sürdürülmesi için gerekli her türlü hukuki işlemi üçüncü kişilerle donatan adına yapabileceğini söyler. Bu yetki geniş olmakla birlikte amacıyla sınırlıdır; yani kaptan ancak seferin ve geminin ihtiyaçlarına yönelik işlemlerde donatanı bağlayabilir.

İkinci fıkra ise kaptana iki önemli ilave yetki tanır: taşıma sözleşmesi yapmak ve görev sahasına giren konularda dava açmak. Böylece kaptan, malların taşınması için sözleşme akdedebilir ve geminin uğradığı zararlar ya da doğan alacaklar için yargı yoluna başvurabilir. Üçüncü fıkra, yabancı bayraklı gemilerde malik veya kiracıya karşı açılacak dava ve takiplerin, onlar hakkında geçerli olmak kaydıyla doğrudan kaptana da yöneltilebilmesini öngörür. Bu, alacaklılar için önemli bir kolaylıktır; çünkü malikin veya kiracının bulunduğu ülke yerine geminin bulunduğu yerde kaptana dava açılabilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi gözüyle bakıldığında, bu madde özellikle gemi sahipleri ve kiracıları için hem fırsat hem de risk kaynağıdır. Örneğin, Türkiye'de kayıtlı bir yük gemisinin kaptanı yurt dışındaki bir limanda acil makine arızası yaşarsa, donatandan talimat beklemek yerine kendi kararıyla tamir sözleşmesi yapabilir. Tersane veya yedek parça tedarikçisi, bu sözleşmeye dayanarak faturayı doğrudan donatana kesebilir. Donatan, kaptanın yetki sınırlarını aşmadığını iddia etse bile üçüncü kişi iyi niyetliyse bu işlem donatanı bağlar. Bu sayede geminin uluslararası ticarette durmaması sağlanır.

Sicil işlemleri açısından da maddenin dolaylı etkisi büyüktür. Kaptanın yaptığı taşıma sözleşmelerinden doğan alacaklar, gemi üzerinde kanuni rehin hakkı veya haciz sebebi olabilir. Bu durumda gemi sicilinde ipotek veya haciz şerhi oluşabilir. Şirket sahibinin, kaptanın imza yetkisini yalnızca acil durumlarla sınırlayan bir iç talimatname hazırlaması, ancak bu sınırlamanın üçüncü kişileri bağlamayacağını bilmesi gerekir. SicilAI olarak tavsiyemiz, gemi alacakları ve kaptan yetkilerine ilişkin risklerin sigorta poliçeleri ve ihtiyari dava şartlarıyla güvence altına alınmasıdır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Kaptanın yetkisini aşarak donatanı borç altına sokması: Özellikle yolculukla ilgisi olmayan bireysel borçlanmalar veya aşırı pahalı sözleşmeler donatan açısından tazminat davasına konu olabilir.
• Yabancı bayraklı gemilerde üçüncü fıkra nedeniyle malik ve kiracı hakkında doğrudan dava açılabilmesi: Şirketler, gemi kiracısı konumundaysa kaptanın davranışlarından sorumlu tutulmamak için sözleşmelerine açıkça yetki sınırlaması ve sorumluluk sigortası hükümleri eklemelidir.
• Taşıma sözleşmelerinin yazılı yapılmaması veya kaptanın genel vekâlet sözleşmesi olmadan sürekli işlem yapması: Uygulamada kaptanın "olağanüstü masraf" kalemini şişirmesi veya tersane ile yapılan anlaşmada kalite kontrol şartlarının unutulması sık rastlanan bir hatadır.
• Hukuki işlemlerde kaptanın şahsına güvenilmesi ancak donatan aleyhine alınan ihtiyati tedbirlerin gemi siciline işlenmemesi: Bu durumda geminin satışı veya ipoteği sırasında ciddi uyuşmazlıklar ortaya çıkar.
• Acil durumların belgelenmemesi: Kaptanın yaptığı harcamaların ve sözleşmelerin ispatı zorlaşır; bu nedenle donatan, kaptana yazılı yetki talimatı verip her işlem için rapor tutturmalıdır.