# MADDE 1105
Kaptan Kredi Yetkisi Donatan Sorumluluğu

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, geminin kaptanına sınırlı bir acil durum kredi yetkisi tanır. Kaptan ancak gemiyi korumak veya yolculuğu tamamlamak için gerçek bir zorunluluk bulunduğunda ve bu amaç için gerekli olan miktarla sınırlı olarak ödünç para alabilir, veresiye mal satın alabilir veya benzeri kredi işlemlerine girişebilir. Başka bir deyişle kaptan, geminin maliki (donatan) adına hareket eden bir temsilci gibidir; fakat yetkisinin sınırı geminin menfaati ve yolculuğun ihtiyacıdır.

İkinci fıkra, kaptanın bu yetkisini aşıp aşmadığının iyi niyetli üçüncü kişileri etkilemeyeceğini düzenler. Yani tedarikçi veya kredi veren kişi, kaptanın yaptığı işlemin amaca uygun olup olmadığını ya da sağlanan paranın fiilen gemi için kullanılıp kullanılmadığını araştırmak zorunda değildir. Bu sayede işlem kural olarak donatanı bağlar. Ancak karşı taraf, kaptanın yetkisiz olduğunu veya krediyi başka amaçla kullanma niyetini biliyorsa yahut bu durumu bilmemesi ağır ihmal oluşturuyorsa, donatan o işlemden sorumlu tutulamaz. Bu düzenlemenin amacı, kötü niyetli veya özensiz alacaklıyı korumamaktır.

Üçüncü fıkra ise kambiyo taahhütlerinde (bono, çek, poliçe) donatanın şahsen sorumluluğunu açık bir temsil yetkisi şartına bağlar. Kaptanın tek başına imzaladığı bir kambiyo senedine dayanan alacaklı, donatanı ancak ona bu taahhüdü vermeye yönelik açık bir yetki verildiğini ispatlarsa şahsen sorumlu tutabilir. Bu hüküm, donatanın bilgisi ve iradesi dışında doğabilecek kambiyo borçlarına karşı donatanı önemli ölçüde korur.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Somut bir senaryo üzerinden bakalım: Bir ticaret gemisi yabancı bir limanda makine arızası yaşar. Kaptan, yolculuğun devam edebilmesi için limandaki tedarikçiden veresiye yedek parça alır ve bu alımı gemi adına bir taahhütnameyle kabul eder. Tedarikçi, parçaların gerçekten gemiye takılıp takılmadığını veya kaptanın krediyi başka bir amaçla kullanıp kullanmayacağını araştırmak zorunda değildir; donatan bu borçtan sorumlu olur. Ancak tedarikçi, kaptanın bu işlemi yapmaya yetkili olmadığını bilerek sözleşme yaparsa veya bunu bilmemek ağır ihmal sayılırsa donatana başvurma hakkını kaybeder.

Bu madde özellikle gemi tedarikçileri, bankalar, acenteler ve liman işletmeleri için hayatî önem taşır. Ticari hayatta kimin imzasının donatanı bağlayacağı sorusu, kambiyo senetleri söz konusu olduğunda daha da kritiktir. Kaptanın keşide ettiği bir bonoyu kabul eden banka, donatanın kaptana açık temsil yetkisi verdiğini belgelemedikçe donatanı şahsen sorumlu tutamaz. SicilAI olarak, özellikle deniz ticareti alanında sözleşme ve yetki belgelerinin eksiksiz düzenlenmesinin, uyuşmazlıkların önlenmesindeki en etkili yöntem olduğunu vurguluyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Kaptandan kambiyo taahhüdü (bono, çek, poliçe) alırken donatanın açık yetkisini doğrulamadan işlem yapmak; yetki belgesi bulunmadığında donatanın şahsen sorumlu tutulamayacağı riski göz ardı edilmemelidir.
• İyi niyetli üçüncü kişinin korunacağı ilkesine aşırı güvenerek kaptanın bariz şekilde ölçüsüz veya olağan dışı işlemlerine göz yummak; ağır ihmal iddiasıyla korumanın ortadan kalkma riski doğurur.
• Donatanın kaptanın yetkisini sözleşmeyle sınırladığı durumlarda, bu sınırlamanın üçüncü kişilere bildirilmemesi halinde işlemlerin donatanı bağlamaya devam etmesi riski bulunur.
• Kaptanın sağlanan krediyi hangi amaçla kullandığını denetlemeyen gemi sahipleri, geminin korunması veya yolculuğun tamamlanması dışındaki harcamalara da katlanmak zorunda kalabilir.