# MADDE 1109
Kaptanın İşlemlerinden Donatanın Sorumluluğu

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1109. maddesi, deniz ticaretindeki temsil ilişkisini düzenler. Kısaca ifade etmek gerekirse: Kaptan, gemiyi sevk ve idare eden kişi olarak donatan adına hukuki işlem yaptığında, bu işlemin sonuçları (haklar ve borçlar) doğrudan donatana ait olur. Donatan, kaptanın kendi adına hareket ettiğini üçüncü kişilere açıkça bildirmese bile, kaptanın kanuni yetkileri dâhilinde yaptığı işlemler donatanı bağlar. Maddenin ikinci fıkrası ise kaptanı korur: Kaptan, kural olarak bu işlemlerden şahsen sorumlu tutulamaz; ancak bu durumun iki istisnası vardır. Birincisi, kaptanın ifasını bizzat üstlenmiş olması; ikincisi ise kanuni yetkilerini aşmasıdır. Ayrıca 1088 ve 1089. maddelerdeki sorumluluklar (örneğin, gemi ve yükün korunması, yolcu ve mürettebatın güvenliği gibi konulardan doğan sorumluluklar) saklı tutulmuştur. Bu maddeler kaptanın genel sorumluluğunu düzenler ve 1109. madde bunları ortadan kaldırmaz.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bu madde, özellikle gemi sahibi (donatan) ile kaptan arasındaki yetki dağılımını netleştirir. Örneğin, bir kaptan geminin acil yakıt ihtiyacı için donatan adına yakıt tedarik sözleşmesi imzaladığında, bu sözleşmeden doğan borç donatana ait olur. Donatan daha sonra "Ben kaptana böyle bir yetki vermedim" diyemez; çünkü kaptan gemiyi sevk ve idare eden kişi olarak kanuni yetkisi dâhilinde hareket etmiştir. Üçüncü kişiler de bu işlemin sonucunda donatana güvenerek hak talebinde bulunabilir. Ticari hayatta bu durum, gemi işletmeciliği yapan şirketler için önemli bir risk alanı oluşturur. Gemi ipoteği gibi sicil işlemleri ise kaptanın değil, donatanın bizzat veya noterde usulüne uygun yetkilendirilmiş temsilcisi tarafından yapılması gereken işlemlerdir. Bu noktada donatanların, kaptanın yetki sınırlarını açıkça belirleyen bir iç talimatname hazırlaması ve kaptanın yapacağı işlemleri sınırlandırması büyük önem taşır. SicilAI olarak, donatanların bu talimatnameleri ve kaptanlarla yaptıkları sözleşmeleri düzenli şekilde arşivlemesini, olası bir uyuşmazlıkta delil olarak kullanabilmek için önemle tavsiye ediyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Yetki aşımı riski: Kaptan, kanuni yetkisini aşan bir işlem yaparsa (örneğin, donatanın bilgisi dışında gemiyi satmak veya ipotek ettirmek), bu işlemden kaptan şahsen sorumlu olur. Donatan, işlemi onaylamadığı sürece borçtan kurtulabilir ancak üçüncü kişilerin iyi niyeti durumunda hukuki süreçler doğabilir.
• Örtülü temsil görüntüsü: Kaptan, donatan adına hareket ettiğini bildirmese bile yaptığı işlem donatanı bağlar. Bu nedenle donatan, kaptanın kimlere karşı ve hangi konularda taahhüt verebileceğini önceden yazılı olarak belirlemelidir.
• Şahsi üstlenim tehlikesi: Kaptan, sözleşmede "ifayı şahsen üstlendiğini" belirtirse veya kendi adına taahhütte bulunursa, hem kendisi hem donatan müteselsilen sorumlu hale gelebilir. Bu durumda kaptanın malvarlığı da riske girer.
• 1088-1089. maddelerle etkileşim: Kaptanın gemi ve yükün korunması, can kurtarma gibi görevlerinden doğan sorumluluğu ile cezai sorumluluğu saklıdır. Donatan, kaptanın bu tür ihmalleri nedeniyle kendisine rücu edilebileceğini unutmamalıdır.
• Sicil işlemlerinde yetki karışıklığı: Gemi siciline tescil gerektiren işlemlerde (ipotek, rehin, satış vaadi vb.) kaptanın tek başına imzası geçersizdir. Bu tür işlemlerde donatanın bizzat veya usulüne uygun vekâletname ile hareket etmesi gerekir. Aksi halde işlem tescil edilemez ve taraflar arasında ihtilaf çıkar.