# MADDE 1118
Kaptanın Hukuki İşlemlerinin Geçerliliği Rehberi

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1118. maddesi, bir gemide kaptanın yetkilerini kullanırken yaptığı belirli hukuki işlemlerin (sözleşmeler, ödemeler, alımlar, teminatlar vb.) donatan (gemi işletmecisi veya sahibi) açısından bağlayıcı olup olmadığını düzenler. Madde, kaptanın 1112, 1114, 1115 ve 1117. maddelere dayanarak yaptığı işlemlerin geçerliliğinin ölçütünü 1105. maddenin ikinci fıkrasına bırakır. Bu da şu anlama gelir: Kaptanın acil bir durumda, örneğin gemiyi kurtarmak veya yolcuların can güvenliğini sağlamak için gemi malını satması ya da borç alması mümkündür; ancak bu işlemler hukuken geçerli sayılsa bile, kaptanın yetki sınırlarını aşıp aşmadığı her olayda donatan adına hareket edip edemeyeceği 1105. maddenin ikinci fıkrasındaki kurallara göre denetlenir. Basitçe ifade etmek gerekirse; kaptanın yetkisi mutlak değildir, sınırları kanunla ve donatanın talimatlarıyla çizilmiştir. Bu madde, hukuki işlemlerin “görünüşte geçerli” olması ile “gerçekte donatanı bağlaması” arasındaki farkı ortaya koyar.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi veya esnaf olarak bu konuyu bir deniz ticareti senaryosu üzerinden düşünelim. Diyelim ki bir yük gemisi yabancı bir limanda arıza yaptı. Kaptan, acil onarım masraflarını karşılamak için geminin deposunda bulunan bir miktar yükü satmak veya bu yükü teminat göstererek kredi çekmek zorunda kaldı. Burada kaptanın yetkisi TTK’nın ilgili maddelerinde sayılan hallere dayanıyorsa (örneğin, donatanla iletişim kurulamaması ve gecikmenin zarar doğurması) yapılan işlem ilk bakışta geçerlidir. Ancak donatan, “Kaptan benim talimatım olmadan bu satışı yapamazdı” diyerek işleme itiraz ederse, mahkeme bu itirazı 1105/2 çerçevesinde değerlendirir. Eğer kaptan, donatanın açık talimatına aykırı davranmışsa veya yetki sınırını bilerek aşmışsa, yapılan satış veya kredi işlemi donatanı bağlamayabilir. Bu durumda karşı tarafla (alıcı, banka) bir uyuşmazlık çıkar. Sicil işlemleri açısından ise, gemi ipoteği veya gemi satışı gibi işlemlerde kaptanın tek başına karar veremeyeceği, bu tür tasarrufların ancak donatanın yetki belgesiyle ve ticaret siciline işlenebilecek temsilciler aracılığıyla yapılabileceği unutulmamalıdır. Somut olayda, işlemin türüne göre ticaret sicili müdürlüğü veya gemi sicili yetkilileri, kaptanın imzası ile yapılacak bir işlemi genellikle kabul etmez; ancak acil durum söz konusuysa bu madde devreye girer ve karar sonradan yargıya taşınabilir. Bu nedenle şirket sahiplerinin, kaptanlarına hangi hallerde yetki verdiklerini açıkça yazılı talimatla belirlemesi önemlidir. SicilAI olarak, deniz ticaretiyle uğraşan işletmelerin kaptan istihdam etmeden önce yetki sınırlarını bir iç yönergeyle netleştirmelerini öneriyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Kaptanın, 1112 ve devamı maddelerdeki yetkisini gereksiz yere veya talimat dışı kullanması durumunda, yaptığı işlem donatanı bağlamaz. Bu da yük kaybına, haksız ödemelere ve hukuki sorumluluğa yol açabilir.
• Üçüncü kişiler (bankalar, alıcılar, tedarikçiler) kaptanın yetkisini araştırmadan işlem yaparsa, karşı taraf iyi niyetli sayılsa bile sonradan donatanın ödemeyi reddetmesi riski doğar.
• Kaptanın acil durumlarda dahi olsa zorunluluk ve orantılılık şartlarını belgeleyememesi halinde, yaptığı hukuki işlem mahkemede “yetki aşımı” olarak nitelendirilebilir.
• Donatan ile kaptan arasındaki talimatlar yazılı değilse ispat sorunu yaşanır; bu yüzden yetki sınırlarının ve istisna durumlarının sözleşmede açıkça düzenlenmesi gerekir.
• Bu madde yalnızca donatan-kaptan arasındaki iç ilişkiyi değil, aynı zamanda üçüncü kişilerle yapılan sözleşmelerin geçerliliğini etkilediğinden, sigorta şirketleri ve finans kuruluşları açısından da teminat ve ödeme riski oluşturur.