# MADDE 1129
Gemi Kira İade Sözleşme Tazminatı Hükümleri

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1129. maddesi, gemisini kiraya veren (donatan/kiraya veren) ile kiracı arasındaki sözleşme ilişkisinin sonunda yaşanacakları düzenler. Maddenin ilk fıkrası, kiracının gemiyi teslim aldığı haliyle geri verme borcunu ve bu borcun doğal sınırını belirler. Buna göre kiracı, gemiyi sözleşmede belirtilen süre boyunca kullanmış olmaktan doğan normal aşınma, yıpranma ve kullanım kaynaklı değişikliklerden (örneğin pervanedeki korozyon, halat donanımındaki eskime, boyadaki solma gibi) sorumlu tutulamaz. Ancak bu istisna, kastı veya ihmalı sonucu oluşan hasarları kapsamaz. İkinci fıkra ise geminin sözleşme bitiminde zamanında iade edilmemesi durumunda devreye giren yaptırım mekanizmasını kurar: gecikilen ilk on beş gün, tek kira bedeli; sonraki günler ise kira bedelinin iki katı üzerinden hesaplanan bir tazminata tabidir. Kiraya veren, bu cezai şart niteliğindeki tazminatın üzerinde bir zarara uğradığını ispat ederse, fazlasını da talep edebilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bu maddeyi bir senaryo ile ele alalım. Armatör şirket, yük gemisini bir lojistik firmasına 6 aylığına kiraya verir. Sözleşme sonunda lojistik firması, navlun piyasasındaki fırsatları değerlendirmek bahanesiyle gemiyi 25 gün geç teslim eder. Bu durumda armatör, gecikmenin ilk 15 günü için günlük kira bedeli üzerinden, sonraki 10 gün için ise günlük kira bedelinin iki katı üzerinden tazminat talep eder. Eğer armatör, bu 25 gün içinde gemiyi başka bir kiracıya verebileceğini ve o sözleşmeden daha yüksek bir kira geliri elde edeceğini belgelerse, aldığı tazminatın üzerindeki kaybı da ispat şartıyla kiracıdan isteyebilir. Sicil işlemleri açısından bakıldığında: Gemi ticaret siciline kayıtlı bir gemi üzerindeki kira sözleşmesi, SicilAI üzerinden takip edilen şerhler arasında yer alıyorsa, sözleşme bitiminde iadenin noter veya gemi trafik kayıtları ile tutanak altına alınması önem taşır. Gecikme hali, ihtarname çekilerek tespit edilmeli ve hesaplanan tazminat, varsa gemi ipoteği ve sicil şerhleriyle uyumlu şekilde tahsil edilmelidir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Normal aşınma ile hasar ayrımının yapılmaması: Kiracı, teslim tutanağında geminin durumunu detaylıca kayıt altına almazsa, normal kullanım kaynaklı yıpranmayı ispat edemez ve ağır hasar tazminatıyla karşı karşıya kalabilir.
• İade tarihinin belgelenmemesi: Gecikme süresi, tahliye ve iade tutanağı olmadan kanıtlanamaz. Sözlü mutabakatlar uyuşmazlıkta geçersiz kalır; yazılı tesellüm kaydı zorunludur.
• İlk 15 gün hesabının yanlış yapılması: Madde metnindeki "tek kira bedeli" ve "iki katı" ayrımı, günlük kira üzerinden brüt hesaplanmalı; yakıt, personel ve liman masrafları bu tazminat kalemine karıştırılmamalıdır.
• Daha yüksek zarar ispatının ihmal edilmesi: Kiraya veren, cezai tazminatla karşılanmayan zararını (ör. başka bir kiracıyla kaçan sözleşme) dava yoluyla talep edebilir; ancak bu zararı fatura, sözleşme ve yazışmalarla somut biçimde delillendiremezse talep reddedilir.
• Sözleşmenin feshi ile geminin iadesinin karıştırılması: Sözleşme erken feshedilirse, bitim tarihi yerine fesih tarihinin dikkate alınması gerekir. Hatalı tarih hesabı, tazminat miktarının eksik veya fazla hesaplanmasına yol açar; bu da ek davalara neden olur.