# MADDE 115
Acente Ücreti Ticari Teamül Mahkeme Belirlemesi

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, bir acentelik sözleşmesinde ücretin (komisyon veya hizmet karşılığı) açıkça belirlenmediği durumlarda devreye giren bir "tamamlayıcı kural"dır. Türk Ticaret Kanunu'na göre acente, ticari temsilci gibi faaliyet gösteren ve sürekli olarak bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık veya sözleşme yapma yetkisine sahip kişidir. Taraflar sözleşme yaparken ücreti serbestçe kararlaştırabilir; ancak sözleşmede ücret konusunda hiçbir hüküm yoksa veya boşluk varsa, bu madde devreye girer. İş dünyasının bilmesi gereken temel ilke şudur: Ücretin belirlenmesi keyfi değildir; öncelikle acentenin bulunduğu yerdeki ticari teamüller esas alınır. Eğer o bölgede bu işe dair yerleşik bir uygulama veya teamül varsa, ücret buna göre tespit edilir. Teamül yoksa, işin hâli ve gereği (işin kapsamı, piyasa koşulları, emsal işler) dikkate alınarak o yerdeki asliye ticaret mahkemesi tarafından belirlenir. Yani kanun koyucu, sözleşme boşluğunu önce tarafların örtülü iradesine (teamül), sonra da hakkaniyete göre mahkemeye bırakmıştır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir örnekle somutlaştıralım: Bir üretici firma, ürünlerini belirli bir bölgede pazarlaması için bir acente ile yazılı sözleşme yapar. Ancak sözleşmede acentenin alacağı komisyon oranı veya yıllık ücret açıkça yazılmamıştır. Taraflar "nasıl olsa anlaşırız" diyerek boşluk bırakmıştır. İşler yolunda giderken acente ödülünü ister; firma ise "sözleşmede ücret yok" diyerek ödemeyi reddeder. İşte bu noktada madde devreye girer. Acente, önce kendi bulunduğu il veya ilçedeki ticari teamülleri araştırır. Örneğin o sektörde benzer aracılık işlemleri için genellikle %5 komisyon alınıyorsa, acente bu oranı talep edebilir. Eğer bu konuda yerleşmiş bir uygulama yoksa, acente veya firma durumun tespiti için asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Mahkeme, işin hacmi, acentenin yaptığı masraflar, sağlanan fayda ve bölgedeki ekonomik koşulları değerlendirerek bir ücret belirler. Sicil işlemleri açısından, acentelik sözleşmelerinin ticaret siciline tescili zorunlu olmamakla birlikte, sözleşmeye ücret maddesinin açıkça yazılması; ileride doğacak uyuşmazlıkları ve mahkeme masraflarını önler. Bu madde özellikle sözleşme özgürlüğünün yanında, sözleşme disiplinini de hatırlatır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşmede ücret boşluğu bırakmak: En büyük risk, "ücret sonra konuşulur" anlayışıdır. Bu durumda ücret mahkeme tarafından belirlenir ve bu süreç hem zaman hem de maliyet kaybı yaratır. Tarafların teamülleri bilmediği durumlarda mahkeme kararı beklenenden yüksek veya düşük olabilir.
• Teamülün ispatı zorluğu: Acente, bölgesindeki ticari teamülü iddia ediyorsa bunu kanıtlamak zorundadır. Ticaret odası kayıtları, meslek kuruluşu görüşleri veya emsal mahkeme kararları olmadan teamül iddiası soyut kalabilir.
• İtiraz sürelerini kaçırmak: Asliye ticaret mahkemesine yapılacak başvuruda dava şartları ve zamanaşımı sürelerine dikkat edilmelidir. Aksi halde hak kaybı yaşanır.
• Kısmi ücret belirleme: Mahkeme, yalnızca ücretin miktarını belirler; sözleşmenin diğer hükümlerini değiştirmez. Taraflar bu sınırlamayı bilmeli ve dava kapsamını genişletmemelidir.
• Sigorta ve vergi boyutu: Mahkemece belirlenen ücret, acentenin fatura düzenleme ve vergi yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Acente, tahsil ettiği ücreti kayıt altına almalı ve KDV/stopaj gibi kesintileri göz önünde bulundurmalıdır. SicilAI olarak önerimiz; sözleşmenin kurulumu aşamasında bir hukuk danışmanına ücret maddesini onaylatmanız ve olası bir uyuşmazlıkta öncelikle arabuluculuğa başvurmanızdır.