# MADDE 1174
Taşıyıcının Hakları Teslim Almama Durumunda

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 1174, kara taşımacılığında gönderilenin (alıcının) eşyayı zamanında teslim almaması hâlinde taşıyıcının nasıl davranacağını ve hangi haklara sahip olacağını düzenler. Burada iki temel senaryo vardır. Birincisi, alıcı eşyayı almaya hazır olduğunu bildirmiş ancak boşaltma süresi veya sürastarya (bekleme) süresi içinde malın tamamını teslim almamıştır. Bu durumda taşıyıcı, alıcıya haber verdikten sonra Türk Borçlar Kanunu'nun 107 ilâ 109 uncu maddelerindeki imkânlardan yararlanabilir. Bu maddeler, eşyanın bir yere tevdi edilmesi (depoya kaldırılması) veya gerekirse satılması yetkisini içerir. İkinci senaryo daha zorludur: Alıcı malı teslim almaktan açıkça kaçınır, kendisine yapılan bildirime cevap vermez ya da hiç bulunamaz. Bu durumda taşıyıcı, aynı hakları kullanmakla birlikte ayrıca durumu taşıtana (malı gönderen kişiye) bildirmekle yükümlüdür. Böylece hem taşıyıcı hem de mal sahibi sürecin dışında bırakılmamış olur. Üçüncü fıkra ise maddi sonuçlara ilişkindir: Alıcının gecikmesi veya eşyanın tevdi edilmesi nedeniyle boşaltma süresi aşılmışsa taşıyıcı sürastarya parası isteyebilir; sürastarya süresi de dolduktan sonraki gecikmelerde ise uğradığı tüm zararın tazminini talep edebilir. Özetle madde, taşıyıcıyı alıcının keyfî davranışı karşısında koruyan ve eşyanın âtıl kalmasını önleyen bir mekanizma kurar.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Somut bir örnekle açıklayalım: Bir tekstil üreticisi, deposunda yer olmadığı için gelen kumaş yüklü tırı teslim almaktan kaçınan bir alıcı düşünelim. Taşıyıcı, birkaç gün bekleme yapar; bu sırada araç ve şoför atıl kalır. Madde 1174, taşıyıcıya şu imkânı verir: Alıcıya ihtarda bulunur, ardından eşyayı uygun bir depoya tevdi eder ve sürastarya ücretini faturalar. Böylece taşıyıcı hem yükümlülüğünden kurtulur hem de bekleme süresinin karşılığını alır. Alıcıya ulaşılamıyorsa, taşıyıcı durumu gönderene de bildirmeli; aksi hâlde doğacak zararlardan taşıyıcı sorumlu tutulabilir. Eşyanın depoya kaldırılması veya satışa çıkarılması hâlinde ortaya çıkan masraflar da alıcıya yüklenir. SicilAI olarak bu maddeyi değerlendirirken, özellikle ticari sözleşmelerde bildirim sürelerinin ve muhatap listesinin doğru belirlenmesi gerektiğini vurguluyoruz. Şirketler navlun sözleşmelerinde “boşaltma süresi” ve “sürastarya” kayıtlarını açık tutmazsa, bu maddeye dayanarak hak talebi zorlaşır. Madde ayrıca taşıyıcının eşyayı satmadan önce Türk Borçlar Kanunu’ndaki usullere uymasını şart koşar; bu usul, ticari hayatta çoğu zaman unutulur ve tazminat riskine yol açar.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Taşıyıcı, alıcıya haber vermeden eşyayı depoya kaldırırsa veya satışa çıkarırsa, hukuka aykırı el koyma gerekçesiyle tazminat davasıyla karşılaşabilir.
• Gönderilenin bulunamaması durumunda taşıtana bildirim yapılmazsa, taşıyıcı tüm sorumluluğu üzerinde taşımaya devam eder; bu da ciddi maddi kayıplara yol açar.
• Sürastarya ücreti alınabilmesi için boşaltma süresinin ve sürastarya süresinin sözleşmede veya taşıma belgesinde açıkça kararlaştırılmış olması gerekir. Belirsizlik varsa talep reddedilebilir.
• Tevdi işlemi sırasında eşyanın değeri düşer veya hasar görürse, taşıyıcı ancak uygun özeni gösterdiğini ispatlarsa kurtulur; aksi hâlde tam tazminat öder.
• Sürastarya süresi bittikten sonraki gecikmelerde taşıyıcı, yalnızca sürastarya parası değil uğradığı tüm zararı talep edebileceği için zarar kalemlerini (araç kira bedeli, yakıt, personel gideri gibi) belgeleriyle saklamalıdır.