# MADDE 1175
Gemi Kısımları İçin Çarter Sözleşmeleri

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, bir geminin tamamının tek bir kişiye kiralanması yerine; geminin belirli bölümlerinin (ambar, güverte, tank vb.) veya belirli yerlerinin birden fazla taşıtanla ayrı ayrı kiralanması durumunu düzenler. Her taşıtan ile bağımsız bir "yolculuk çarteri sözleşmesi" yapıldığında, 1168 ilâ 1174 üncü maddelerdeki hak ve sorumluluklar her bir sözleşme için ayrı ayrı uygulanır. Başka bir deyişle, bu sözleşmeler tek bir yük taşıma ilişkisi gibi birleştirilmez; her taşıtanın navlun, yükleme-boşaltma süresi, mücbir sebep ve hasar bildirim yükümlülükleri kendi sözleşmesine göre bağımsız olarak değerlendirilir. Madde, özellikle deniz ticareti hukukunda "kısmi kiralama" veya "bölüm bazlı taşıma" olarak bilinen uygulamanın hukuki çerçevesini netleştirir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Diyelim ki bir gemi işletmecisi, 3 ambarlı bir gemiyi İstanbul'dan Rotterdam'a sefer yapmak üzere hazırlıyor. Birinci ambara buğday taşıtan, ikinci ambara konteyner taşıtan, üçüncü ambara ise endüstriyel makine taşıyan farklı firmalarla ayrı sözleşmeler imzalanıyor. Bu madde sayesinde tarafların her biri kendi sözleşmesindeki kurallara tabi olur. Örneğin, buğday yükünü geç teslim eden taşıtan nedeniyle demuraj (bekleme tazminatı) doğarsa, bu bedel yalnızca bu taşıtandan talep edilir; diğerlerine yansıtılamaz. Aynı şekilde, makine yükünde hasar çıkarsa, konteyner taşıtan bu hasardan sorumlu tutulamaz. Sicil işlemleri bakımından ise, gemi üzerindeki ipotek veya dalgalı rehin gibi haklar, bu bağımsız sözleşmelere doğrudan müdahale etmez. Ancak taşıtanlar, yük alacaklarını teminat altına almak için gemi üzerinde "yük alacağı hakkı" talep edebilir ve bu hak, kendi sözleşmelerinin varlığına ve kapsamına göre ayrı ayrı değerlendirilir. SicilAI olarak özellikle birden çok taşıtanın olduğu işlemlerde, sözleşme metinlerinin bağımsızlık vurgusunu netleştirmenizi ve ticari sicil-i ticaret ya da gemi siciline yapılacak bildirimlerde her sözleşmenin ayrı bir dosya numarasıyla takip edilmesini öneriyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• En yaygın teknik hata, birden çok sözleşmenin tek bir "ortak taşıma" olarak değerlendirilmesidir. Bu durumda sürelerin ve sorumlulukların hesabı hatalı yapılır ve taşıtanlardan biri lehine veya aleyhine haksız sonuçlar doğar.
• Her sözleşme için ayrı demuraj veya cüzdan (bekleme süresi) hesabı yapılmazsa, geminin ortak bekletilme süreleri birbirine karıştırılır; bu da maliyetlerin yanlış dağıtılmasına yol açar.
• Taşıtanların birbirinden habersiz olması, örneğin bir ambara erken gelen yükün diğer ambara yüklenecek yükü engellemesi gibi operasyonel çakışmalara neden olabilir. Bu durumda hangi sözleşmenin önceliği olduğu açıkça yazılmamışsa uyuşmazlık çıkar.
• 1168-1174 üncü maddelerde düzenlenen bildirim süreleri (örneğin ayıp veya hasar bildirimi) her sözleşme için ayrı işlediğinden, bu sürelerin tek bir ortak süre zannedilmesi hak düşürücü sürelerin kaçırılmasına neden olur.
• Sözleşme bağımsızlığı bazen kötüye kullanılarak taşıtanlardan biri, diğer taşıtanın yükünün gecikmesini kendi sözleşmesinde mücbir sebep olarak öne sürebilir. Bu riski bertaraf etmek için sözleşmelere "kısmi kiralama ve bağımsızlık" maddesi mutlaka eklenmelidir.