# MADDE 1196
Navlun dışı ek ücret yasağı ve taşıyan giderleri

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1196. maddesi, deniz taşımacılığında (navlun sözleşmesinde) taşıyanın ücret ve masraf taleplerini kesin bir çerçeveye oturtuyor. Birinci fıkraya göre taşıyan, anlaşılan navlun bedeli dışında "pey akçesi, prim, bahşiş" gibi adlarla yükleyiciden veya gönderilenden ek bir ücret isteyemez. Yazılı sözleşmede açıkça kararlaştırılmamış hiçbir ilave ödeme talep edilemez. İkinci fıkra ise daha kritiktir: Taraflar aksini sözleşmede açıkça kararlaştırmamışsa, geminin olağan ve olağanüstü giderleri – özellikle kılavuz, liman, fener, römorkaj, karantina, buz kırdırma gibi hizmetlere ait resim ve ücretler – sözleşmede bu yükümlülük taşımıyor olsa bile yalnızca taşıyana aittir. Bu, navlun bedeline zaten bu giderlerin dahil olduğu varsayımına dayanır. Üçüncü fıkra ise bir istisna getirir: Müşterek avarya hâlleri ile eşyanın korunması, emniyet altına alınması ve kurtarılması için yapılan giderler, ikinci fıkradaki kuralın dışındadır. Yani bu tür olağanüstü durumlarda giderler, deniz hukukunun ayrı kurallarına göre paylaştırılabilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi, ürünlerini deniz yoluyla ithal veya ihraç ederken navlun sözleşmesine ek masraf kalemleri eklemek isteyen taşıyıcılarla karşılaşabilir. Örneğin geminin limana yanaşması için ödenen römorkaj ücreti, kılavuz ücreti veya liman resmi taşıyan tarafından "ayrıca fatura edilir" derse, maddenin ikinci fıkrası gereği bu talep hukuka aykırıdır. Bu giderler, sözleşmede aksi belirtilmedikçe taşıyanın yükümlülüğündedir. Eğer sözleşmede açıkça "tüm liman ve römorkaj masrafları yükleyiciye aittir" yazıyorsa, ancak o zaman taşıyan bu masrafları yansıtabilir. Bu madde, taşıyanın aynı iş için ikinci kez ücret talep etmesini önler ve navlun bedelinin nihai bir pazarlık unsuru olmasını sağlar. SicilAI üzerinden sözleşme veya fatura incelenirken de bu kuralın ihlal edilip edilmediği tespit edilebilir. Esnaf veya şirket sahibi, navlun sözleşmesini imzalamadan önce sözleşmedeki "ek masraf" kayıtlarını kontrol etmeli, belirsiz ifadelerin sonradan yüksek faturalara dönüşebileceğini bilmelidir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sözleşmeye gizli ek ücret maddesi koymak: Taşıyanlar, navlun dışında "liman masrafı", "operasyon ücreti" gibi kalemleri genel ve muğlak sözleşme hükümlerine dayandırarak talep etmeye çalışabilir. Maddenin birinci fıkrasına aykırı olan bu tür talepler, yükleyici tarafından reddedilmelidir.
• Aksine sözleşme olmadan giderleri yüklenene devretmek: İkinci fıkradaki giderler kural olarak taşıyana aittir. Taşıyan, bunları tek taraflı olarak işletmeciye veya eşya sahibine fatura ederse haksız zenginleşme ve sözleşmeye aykırılık riski doğar.
• Müşterek avarya istisnasını geniş yorumlamak: Üçüncü fıkradaki istisna, eşyanın kurtarılması gibi gerçek ve olağanüstü durumlarla sınırlıdır. Taşıyanın normal operasyon masraflarını "kurtarma gideri" olarak göstermeye çalışması, ileride yargı süreci doğurur.
• Yazılı kayıt eksikliği: Hangi masrafın kime ait olduğu sözleşmede açıkça yazılmazsa, uyuşmazlıkta ispat yükü zorlaşır. Bu nedenle navlun sözleşmelerinde masraf rejiminin açıkça belirlenmesi ve tutanaklara bağlanması şarttır.