# MADDE 1214
Eşya Ziyaı Navlun Fesih Hakları

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1214. maddesi, navlun sözleşmesinde taşınmak üzere belirlenen eşyanın, tarafların iradesi dışında gerçekleşen umulmayan bir olay sonucunda tamamen veya kısmen zayi olması hâlinde sözleşmenin akıbetini düzenler. Bu madde, iş dünyasındaki tüccarların ve şirket sahiplerinin en çok kafa yorduğu “taşıma sırasında malım yok olursa ne olur?” sorusuna net bir cevap verir.

Tam ziya hâlinde, taraflar arasındaki sözleşme kendiliğinden hükümden düşer; yani kimse birbirinden tazminat isteyemez. Ancak bu ana kadar doğmuş alacaklar, örneğin taşıyanın gemiyi hazırlamak için yaptığı zorunlu masraflar veya yolun belirli bir kısmına kadar ifa edilen taşıma bedeli, ödenmek zorundadır. Bu durum, “sözleşme ortadan kalktı, her şey bitti” algısına karşı önemli bir istisnadır.

Kısmi ziya hâlinde ise taşıtan (malı gönderen kişi) iki seçimlik haktan birini kullanabilir: Ya kararlaştırılan navlunun yalnızca yarısını ödeyerek sözleşmeyi fesheder ya da taşıyanın işini güçleştirmemek şartıyla zayi olan eşya yerine başka eşya yükleyebilir. Bu tercih hakkı, gemi limandan ayrılana kadar saklıdır; aksi hâlde taşıtan tam navlun ödemek zorunda kalır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir örnekle somutlaştıralım: Bir ihracatçı, İstanbul’dan Mersin’e deniz yoluyla 100 ton çelik sevkiyatı için navlun sözleşmesi yapmış olsun. Gemi yola çıkmadan önce meydana gelen bir yangın ya da aşırı fırtına nedeniyle çeliğin 40 tonu kullanılamaz hâle gelirse, burada kısmi ziya söz konusudur. İhracatçı, gemi limandan ayrılana kadar sözleşmeyi feshedip navlunun yarısını ödeyebilir. Alternatif olarak yeni çelik getirip yüklemeyi tamamlayabilir, ancak ek masrafları kendisi üstlenir.

Madde metnindeki “umulmayan hâl” ifadesi; doğal afet, savaş, yangın gibi tarafların önceden öngöremediği ve engelleyemediği olayları kapsar. Bu nedenle taşıtanın korunması esası benimsenmiştir. SicilAI platformu olarak, taşıma sözleşmelerinizde bu tür risklere karşı maddenin size tanıdığı hakları bilmenin, ticari kayıplarınızı sınırlamak açısından kritik olduğunu vurguluyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Seçimlik hakların süresi: Taşıtan, kısmi ziya hâlinde fesih veya yeni eşya yükleme hakkını gemi limandan ayrılana kadar kullanmazsa tam navlun ödemekle yükümlü olur. Bu süre kaçırılmamalıdır.
• “Taşıyanın durumunu güçleştirmemek” koşulu: Başka eşya yüklenirken taşıyanın operasyonlarını aksatacak davranışlardan kaçınılmalıdır. Aksi hâlde doğan zararlar taşıtana yüklenebilir.
• Doğmuş alacakların göz ardı edilmesi: Tam ziya nedeniyle sözleşme düşse bile, o ana kadar yapılan masraflar ve doğan alacakların ödenmesi gerekir; bu kalemlerin sözleşmede açıkça belirlenmesi uyuşmazlığı önler.
• “Umulmayan hâl” ispatı: Ziyaın gerçekten öngörülemez bir olaydan kaynaklandığı belgelenmelidir. Aksi hâlde tazminat hükümleri gündeme gelebilir.
• Yeni yükleme masrafları: Başka eşya yüklemeyi seçen taşıtan, tüm ek giderlere katlanmak ve yüklemeyi derhâl tamamlamak zorundadır; bu maliyetler önceden hesaplanmalıdır.