# MADDE 1219
Kısmi Taşıma Engeli Fesih Hakkı Navlun Yükümlülüğü

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 1219, deniz taşımacılığında eşyanın yalnızca bir kısmına ilişkin engellerin ortaya çıkması durumunda tarafların sözleşmeyi bütünüyle feshedemeyeceğini kurala bağlar. Örneğin, savaş, ihracat veya ithalat yasağı gibi bir sebeple yükün bir bölümü artık serbest dolaşıma giremiyorsa, taşıtan (yükü gönderen işletme), engellenen bu kısmı gemiden indirmek ve uzaklaştırmakla yükümlüdür. Ancak kanun, taşıtana iki istisnai imkân tanır: Yolculuk henüz başlamamışsa ve taşıyanın (gemi işletenin) durumunu ağırlaştırmayacaksa, engelli eşya yerine gemiye başka eşya yükleyebilir. Ya da kararlaştırılan navlunun (taşıma ücretinin) yarısını ödeyerek sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir. Bu fesih hakkı, yolculuk başlamadan önceki safhaya özgüdür. Engelli kısım hiç taşınmamış olsa bile taşıyana tam navlun ödenmesi gerekir; yolculuk sırasında gemiden uzaklaştırılmışsa da sonuç değişmez. Kısmi yolculuk çarteri (bir geminin belirli bir bölümünün kiralanması) ve kırkambar (parça yük) sözleşmelerinde ise bu esnek fesih hakkı tanınmamıştır; bu tür sözleşmelerde kısmi engel nedeniyle fesih yoluna gidilemez.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir dış ticaret işletmesi, sipariş ettiği 10 konteynerlik ürünün 3 konteynerini ihracat yasağı kapsamında gönderemez duruma geldiğinde bu madde devreye girer. Taşıtan şirket, gemideki engelli konteynerleri tahliye etmek zorundadır; ancak gemi limandan ayrılmamışsa, taşıyanın planını bozmamak kaydıyla yerine taşıma engeli bulunmayan farklı ürünleri yükleyebilir. Aksi hâlde, navlunun yarısını ödeyip sözleşmeyi tek taraflı sonlandırabilir. Eğer engel yük, yolculuk başladıktan sonra tespit edilmişse, taşıtan tam navlun ödemeden yükünü geri alamaz. Burada dikkat edilmesi gereken, taşıtanın fesih iradesini noter ihbarı veya yazılı bir beyanla taşıyana ulaştırması ve ödenecek yarı navlunun doğru hesaplanmasıdır. SicilAI platformunda yayımlanan bu rehber, özellikle navlun alacakları ve taşıma sözleşmelerinin ifasında doğabilecek uyuşmazlıklarda işletmelerin hukuki konumunu netleştirmesine yardımcı olur. Sigorta süreçlerinde de, yükün engelli kısmının taşıyan sorumluluğunda sayılıp sayılmadığı bu maddeye göre değerlendirilir; bu yüzden sigorta ekspertiz raporlarında gemiden tahliye tarihi ve engelin türü açıkça kayıt altına alınmalıdır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Kısmi engelde sözleşmenin tamamını feshetmeye kalkışmak: Kanun, yalnızca engellenen kısım için sınırlı bir yol sunar; bu nedenle bildirim yapmadan eşyayı almamak, taşıyana karşı temerrüt ve tazminat borcu doğurabilir.
• Yolculuk başlamadan önce yarı navlun ödeyerek fesih imkânının doğru zamanda kullanılmaması: Gemi kalkış yaptıktan sonra bu hak kaybolur ve tam navlun yükümlülüğü doğar.
• Yerine yükleme ("ikame mal") şartının göz ardı edilmesi: Taşıyanın durumunu ağırlaştıran bir ikame yük önerilirse taşıyan bu talebi reddedebilir ve ücret farkı yine gönderene kalabilir.
• Kırkambar ve kısmi çarter sözleşmelerinde yarı navlunla fesih hakkının varmış gibi kullanılması: Bu sözleşme türlerinde fesih hakkı hiç yoktur; bu durumda navlunun tamamının ödenme riski yüksektir.
• Navlun hesabında "engelli kısmın taşınmamış olmasının tam navlun ödemeye engel olmadığı"nın unutulması: Gemiden uzaklaştırma masrafları ve tam navlun ayrı ayrı borç kalemleri oluşturur.