# MADDE 1243
Deniz Ticareti Sorumluluk Kayıtları Geçersizlik Halleri

Resmi Kanun Metni

(1) Bir navlun sözleşmesinde veya konişmentoda yahut diğer bir denizde taşıma senedinde yer alıp da;

a) Taşıyanın borç ve sorumluluklarına ilişkin 1141, 1150, 1151 ve 1178 ilâ 1192 nci maddeler,

b) Taşıtan ve yükletenin borç ve sorumluluklarına ilişkin 1145 ilâ 1149, 1165 ve 1208 inci maddeler,

c) Denizde taşıma senetlerine ilişkin 1228 ilâ 1242 nci maddeler,

hükümlerinden kaynaklanan borç ve sorumluluklar doğrudan veya dolaylı olarak önceden kaldıran veya daraltan bütün kayıt ve şartlar geçersizdir.

(2) Sigortadan doğan hak ve alacakların taşıyana devredilmesi veya taşıyana buna benzer menfaatler sağlanması ve kanunlarla düzenlenmiş bulunan ispat yükünün taşıyan lehine tersine çevrilmesi sonucunu doğuran bütün kayıt ve şartlar birinci fıkra hükümlerine tabidir.

(3) Sorumluluğu kaldıran veya daraltan kayıt ve şartların geçersizliği, navlun sözleşmesinin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin geri kalan hükümlerinin geçersizliği sonucunu doğurmaz.

(4) Taşıyanın borçlarını ve sorumluluğunu genişleten veya ağırlaştıran kayıt ve şartlar ise geçerlidir.

Yasal ve Önemli Uyarı Bu sayfadaki mevzuat metinleri ve yapay zeka özetleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık veya resmi yönlendirme niteliği taşımaz. Ticaret Sicil süreçlerinizde olası eksiklikleri önceden tespit etmek için evraklarınızı SicilAI analiz motorunda kontrol edebilirsiniz; ancak nihai işlemlerinizde güncel mevzuatı ve profesyonel hukuki desteği esas almanız önerilir.

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, deniz yoluyla yük taşıma işlemlerinde (navlun sözleşmeleri, konişmentolar yani taşıma senetleri) yer alan bazı özel kayıt ve şartların hukuken geçersiz olduğunu düzenler. Temel kural şudur: Kanun, taşıyan ile yük ilgilileri (taşıtan, yükleten, alıcı) arasındaki dengeyi korumak için belirli hak ve sorumlulukları emredici (tarafların sözleşmeyle değiştiremeyeceği) kurallar olarak belirlemiştir. TTK'nın sayılan maddelerinde (örneğin taşıyanın sorumluluğu, ziya veya hasar tazminatı, taşıma senetlerinin düzenlenmesi gibi) düzenlenen borç ve sorumluluklar, önceden hiçbir sözleşme maddesiyle tamamen kaldırılamaz veya daraltılamaz. Yani bir gemi işletmesi, "mallarınız battıysa biz sorumlu değiliz" veya "sorumluluğumuz yük değerinin %1'i ile sınırlıdır" gibi bir kayıt koyamaz. Ayrıca sigorta hakkını devretme zorunluluğu getiren veya ispat yükünü taşıyan lehine ters çeviren kayıtlar da geçersizdir. Ancak bu geçersizlik sadece o kayda özeldir; sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur. Taşıyanın sorumluluğunu artıran kayıtlar ise serbestçe geçerlidir; çünkü kanun zayıf tarafı korur, güçlü tarafın lehine olan ama kanuna aykırı kayıtları reddeder.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi, örneğin tekstil ürünlerini gemiyle ihraç ederken taşıma sözleşmesinde "Taşıyan, kaybolan veya hasarlanan kargonun tazmininden hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz; bu sorumluluk alıcının sigortasına bırakılmıştır" gibi bir madde görürse bilmelidir ki bu madde kanunen geçersizdir. Aynı şekilde, "yükleme nasıl yapıldıysa o şekilde teslim edilmiştir, taşıyan tartıdan sorumlu değildir" türü genel ifadeler de bu kapsamda geçersiz sayılabilir. Çünkü TTK md. 1178 vd. hükümleri taşıyanın yükü özenle koruma ve teslim etme borcunu emredici olarak düzenler. Uygulamada sigorta şirketleri, hasar tazminatını ödedikten sonra taşıyana rücu eder; işte bu rücu hakkını ortadan kaldıran "sigorta haklarının taşıyana devri" şartı da ikinci fıkra gereği geçersizdir. Bu bilgiler ışığında şirketler, daha güçlü pazarlık pozisyonuna sahip olabilir; taşıyana "bu maddeyi koyamazsınız" diyebilir ve doğabilecek zararlarda hukuki dayanağını bilir. SicilAI olarak özellikle deniz ticaretiyle uğraşan firma sahiplerinin bu maddeyi bilmesinin, sözleşme müzakerelerinde ciddi avantaj sağladığını görüyoruz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

Sözleşmeye "Taşıyanın sorumluluğu, beyan edilen yük değeriyle sınırlıdır" gibi bir kayıt konulabilir; ancak bu sınırlama eğer 1178-1192 arasındaki emredici hükümlere açıkça aykırılık oluşturuyorsa (örneğin kast veya pervasızca hareket hallerinde) geçersizdir. Bu ayrım iyi okunmalıdır.
Geçersiz kayıtların varlığına güvenerek ticari karar almak risklidir; örneğin taşıyan, geçersiz kayda dayanarak tazminat ödemeyi reddederse, yük sahibi dava açmak zorunda kalır ve zaman kaybı yaşar.
Konişmentonun arka yüzünde yer alan ve çoğu zaman okunmadan kabul edilen "tahkim" veya "yetkili mahkeme" şartları da, sorumluluğu daraltma amacı taşıyorsa bu madde kapsamında incelenmelidir; ancak her yetki şartı geçersiz değildir, bu yüzden dikkatli olunmalıdır.
İspat yükünü tersine çeviren kayıtlar geçersizdir; örneğin "yükün sağlam teslim edildiği, aksi ispat edilene kadar karine olarak kabul edilir" şeklindeki bir hüküm, kanuni ispat düzenini değiştirdiği için uygulamada mahkemelerce reddedilebilir.

Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?

Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.

Yapay Zeka Motorunu Çalıştır

İşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.

Ticaret Sicil AI Asistanı