# MADDE 1244
Navlun sorumluluk muafiyetinin istisnaları rehberi

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 1244, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda deniz yoluyla eşya taşıyan taşıyıcının (gemici veya nakliyeci) sorumluluktan kurtulmasını sağlayan 1243. maddenin hangi hâllerde uygulanamayacağını düzenliyor. Yani bu madde, taşıyıcının "ben kusurlu değilim" diyerek sorumluluktan sıyrılamayacağı üç temel istisnayı ortaya koyar:

• Canlı hayvan ve güverte taşıması: Navlun sözleşmesi canlı hayvanlara veya taşıma senedinde "güvertede taşınacaktır" yazılıp fiilen öyle taşınan eşyaya ilişkinse, taşıyıcı bu yükler için 1243'teki genel muafiyetlere sığınamaz.
• Alışılmadık taşıma anlaşmaları: Mutat ticari taşıma işi sayılmayan, ancak eşyanın özel niteliği veya taşımanın özel şartları gereği yapılan anlaşmalar da muafiyet kapsamı dışındadır. Bunun için taşıma senedinin bu anlaşmaları içermesi ve "emre değildir" kaydını taşıması şarttır.
• Yükleme öncesi ve boşaltma sonrası yükümlülükler: Taşıyıcının, eşya henüz gemiye yüklenmeden önceki ve gemiden boşaltıldıktan sonraki sorumlulukları (örneğin limanda eşyayı koruma görevi) bu muafiyet kapsamına girmez.

İkinci fıkra, bu muafiyet kısıtlamalarının konişmentoya ve müşterek avarya kayıtlarına engel olmadığını söyler. Üçüncü fıkra ise Türk Borçlar Kanunu'nun emredici hükümlerini saklı tutarak, taşıyıcının sorumluluğu önceden tamamen kaldıran sözleşme maddelerini geçersiz kılar.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir gıda ihracatçısı düşünün: Canlı büyükbaş hayvanı gemiyle taşıyor. Yolda hayvanların bir kısmı ölürse taşıyıcı "deniz kazası vardı, sorumlu değilim" diyemez. Çünkü Madde 1244/a gereği canlı hayvan taşımacılığında 1243 muafiyeti uygulanmaz. Benzer şekilde, bir işletme güvertede taşınması zorunlu kimyasal yükünü gönderirse, taşıma senedinde güverte kaydı olmak koşuluyla taşıyıcı sorumluluktan kaçamaz.

Üçüncü senaryoda ise ticaretin olağan akışında yapılan tarım ürünü taşıması gibi özel şartlı taşımalarda, sözleşmede "emre değildir" kaydı bulunmazsa yapılan anlaşma geçersiz olur; taşıyıcı ancak bu şarta uyduğunda muafiyet iddia edebilir. SicilAI olarak önerimiz: Navlun sözleşmesi ve taşıma senedi düzenlerken bu kayıtların varlığını mutlaka kontrol edin, aksi hâlde tazminat riskiyle karşılaşırsınız.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Taşıma senedine güverte kaydı yazılmadan eşyanın güvertede taşınması durumunda taşıyıcı, sigorta şirketleri ve yük sahipleri karşısında tüm hasardan sorumlu tutulabilir.
• "Emre değildir" ibaresi ve özel anlaşma metni senede işlenmezse, 1244/b kapsamındaki muafiyet hükmü hukuken geçersiz sayılır.
• Yükleme ve boşaltma öncesindeki liman içi beklemede eşyanın korunmaması (nem, ısı, hırsızlık) halinde 1243'e dayanılarak sorumluluktan kaçılmaya çalışılması mahkemede reddedilir.
• Konişmentoya eklenen müşterek avarya ve ilgili kayıtların 1244/2 kapsamında serbest olduğu unutularak, bu kayıtları koymaktan kaçınmak maddi kayba yol açabilir.
• Türk Borçlar Kanunu'nun emredici hükümlerine aykırı şekilde hazırlanan sorumsuzluk kayıtları batıldır; sözleşmeyi bu doğrultuda profesyonelce kurgulamak gerekir.