# MADDE 1289
Gemi Çatmasında Donatanların Kusur Oranı Sorumluluğu
Resmi Kanun Metni
(1) Çatma, çarpışan gemilerin donatanlarının veya gemi adamlarının kusurlarından ileri gelmişse, bu gemilerin donatanları, çatma yüzünden gemilerin veya gemide bulunan eşyanın uğradıkları zarardan kusurlarının ağırlığı oranında sorumludur. Bununla beraber, duruma göre, bu oranın saptanması mümkün olmaz veya tarafların aynı derecede kusurlu olduğu ortaya çıkarsa, taraflar eşit oranda sorumlu tutulurlar. Bu tazminat istemleri bakımından, donatanların üçüncü kişilere karşı olan sorumluluğu müteselsil değildir.
(2) Çatma, gemi adamlarının geminin sevkine veya başkaca teknik yönetimine ait bir hareketinin sonucu olduğu takdirde, donatan, kendi gemisinde taşınan yükün ilgililerine karşı 1062 nci maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ve 1180 inci maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi hükümleri uyarınca sorumlu olmaz. Bu sorumsuzluk hâli sebebiyle kendi donatanından tazminat elde edemeyen yük ilgilisi, söz konusu zarar için diğer kusurlu donatanların birinden yabancı bir hukuka göre tazminat alırsa, bu ödemeyi yapan donatanın fazladan ödemek zorunda kaldığı kısım için sorumsuzluk hâlinden yararlanan donatana rücu etmesi hâlinde, kendisine rücu edilen donatan, o yük ilgilisine aynı oranda rücu hakkına sahiptir.
🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1289. maddesi, iki geminin çarpışması (çatma) hâlinde zararın kim tarafından ve ne ölçüde karşılanacağını düzenler. Maddeye göre, çatma gemilerin donatanlarının (gemi sahiplerinin) veya gemi adamlarının (kaptan, zabit, mürettebat) kusurundan kaynaklanmışsa, her donatan gemisine ve gemide taşınan eşyaya gelen zarardan kusurunun ağırlığı oranında sorumlu tutulur. Örneğin bir donatanın kusuru %60, diğerinin %40 ise, tazminat da bu oranlarda bölüşülür. Eğer kusur oranları mahkeme tarafından belirlenemiyorsa veya tarafların eşit derecede kusurlu olduğu tespit edilirse, her iki taraf da eşit oranda (%50-%50) sorumlu olur. Maddenin en kritik noktası, üçüncü kişilere karşı (örneğin yük sahiplerine) donatanların müteselsil (zincirleme) sorumlu tutulamayacağıdır. Yani zarar gören, alacağının tamamını dilediği donatandan isteyemez; her donatan yalnızca kendi kusur payı ölçüsünde ödeme yapar.
💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması
Bir armatörün gemisiyle limana yanaşırken başka bir gemiye çarptığını düşünelim. Sigorta şirketleri, kusur tespit raporuna göre zararı karşılar; ancak bu madde sayesinde hiçbir donatan, kendi kusurundan fazlasını ödemek zorunda kalmaz. Maddenin ikinci fıkrası ise navlun sözleşmesiyle taşınan yüke ilişkin önemli bir istisna getirir. Çatma, gemi adamlarının geminin sevkine veya teknik yönetimine ait bir hatadan kaynaklanıyorsa (örneğin dümen hatası, makine arızası kaynaklı manevra yanlışlığı), donatan kendi gemisinde taşınan yükün sahibine karşı 1062 ve 1180. maddelerdeki kurallar gereği sorumlu tutulmaz. Bu durumda yük sahibi, kendi donatanından tazminat alamasa da, diğer kusurlu donatandan yabancı bir hukuk uyarınca tazminat alabilir. Ancak bunun bir zincirleme rücu hakkı doğurduğu unutulmamalıdır. SicilAI üzerinden donatım ve navlun sözleşmelerini incelerken bu rücu mekanizmasının varlığı, tarafların pazarlık gücünü doğrudan etkiler.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
- Kusur oranının ispat edilememesi: Mahkeme kusur ağırlığını belirleyemezse varsayılan olarak %50-%50 eşit sorumluluk devreye girer; bu, daha az kusurlu olan tarafın aleyhine sonuçlanabilir.
- Müteselsil sorumluluk yoktur sanrısı: Madde yalnızca donatanların birbirine karşı üçüncü kişilere müteselsilen sorumlu olmadığını söyler; gemi adamlarının cezai sorumluluğu ve üçüncü kişilere (liman işletmesi gibi) karşı doğabilecek diğer tazminat yolları ayrıca değerlendirilmelidir.
- Teknik yönetim hatasının kapsamı: "Gemini sevki veya teknik yönetimi" kavramı dar yorumlanmalıdır; ticari yönetim hatası ile teknik yönetim hatası karıştırılırsa sorumsuzluk hükmü hatalı uygulanır.
- Yabancı hukuk ihtimali: İkinci fıkradaki rücu hakkı "yabancı bir hukuka göre" ödeme yapılması şartına bağlanmıştır; hangi ülke hukukunun uygulanacağı önceden sözleşmeyle belirlenmediyse ciddi bir belirsizlik ve dava riski doğar.
Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?
Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.
Yapay Zeka Motorunu Çalıştırİşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.