# MADDE 1290
Gemi Çatmasında Donatanların Müteselsil Sorumluluğu

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Deniz ticareti alanında “çatma”, birden fazla geminin çarpışmasıdır. Madde 1290, bu çarpışma sonucunda gemilerde bulunan kişilerin ölümü, yaralanması ya da sağlığının bozulması hâlinde donatanların sorumluluğunu kusur ekseninde düzenler. Donatan, gemiyi kendi adına işleten kişi veya şirkettir. Çatma, donatanın ya da gemi adamlarının kusurundan kaynaklandıysa, çatışmaya taraf donatanlar zarar görenlere karşı “müteselsilen”, yani birlikte ve zincirleme sorumlu tutulabilir. Başka bir ifadeyle, zarar gören taraf; kusuru az olan veya kusur oranı henüz belirlenmemiş donatana da başvurarak tazminatın tamamını isteyebilir. Bununla birlikte donatanların kendi aralarındaki rücu ilişkisinde ikinci fıkra uygulanır: iç ilişkide her donatan yalnızca kusurunun ağırlığı ölçüsünde ödeme yapar. Kusur oranlarının ispat edilemediği ya da tarafların eşit kusurlu olduğunun anlaşıldığı durumda ise eşit oranda sorumluluk kabul edilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Ticari deniz taşımacılığında çatma hâdisesi yaşandığında şirketin öncelikli işi hukuki delil yönetimidir. Gemi adamı ifadeleri, seyir defteri, çatışma anına ilişkin kayıtlar ve deniz raporları mahkeme bilirkişiliğinde kusur yüzdelerinin belirlenmesini sağlar. Bu nedenle çatışmaya karışan donatan şirketler, sigorta şirketini -özellikle P&I (Koruma ve Tazmin) sigortacısını- gecikmeksizin süresinde haberdar etmelidir. Aksi hâlde tazminatın tamamı ve artan yargılama giderleri şirket bütçesinde beklenmeyen yük oluşturabilir. Madde, yalnızca zarar gören açısından güvence sağlamaz; donatanlar arasındaki “kim ne kadar ödeyecek” tartışmasını da kurallaştırır. Özellikle birden fazla geminin armatörlük gruplarınca işletildiği durumlarda, kusur oranı henüz belli olmadan şirketlerin kendi savunma dosyasını oluşturması için işletme ve gemi sicil kayıtlarının düzenli tutulması gerekir. Benzer uyuşmazlıklarda mahkemelerin kusur oranlarını nasıl takdir ettiğini öngörmek için SicilAI’nin içtihat odaklı araştırma raporlarından yararlanılabilir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Kusur oranları netleşmeden zarar gören tarafa kayıtsız şartsız ödeme yapılması; bu ödeme tutarının rücu davasında aynen geri kazanılamaması riski doğurur.
• “Gemi sigortalı” deyip savunma delillerinin toplanmaması; çatma sonrası müşterek bilirkişi raporuna temel olacak belgeler olmadan sorumluluk paylaşımı ispat edilemez.
• Kusur oranının belirlenemediği hâllerde eşit sorumluluk karinesinin uygulanacağının unutulması; eksik teminatla sulh görüşmelerine oturmak şirketi ağır zarara uğratabilir.
• Rücu ve zamanaşımı sürelerinin deniz ticareti hükümlerine göre takip edilmemesi; süre kaçırılırsa iç ilişkide tüm tazminat yükü üstte kalır.