# MADDE 1294
Çatmada Kusur Karinesi Yasağı Deniz Ticareti

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1294. maddesi, deniz ticaretinde çatma (gemilerin çarpışması) halinde kusurun belirlenmesinde karine kullanılamayacağını hükme bağlar. Karine, hukukta bilinen bir olaydan bilinmeyen bir olayın çıkarım yapılması tekniğidir. Örneğin; “çatmadan hemen önce dönüş yapan gemi kusurludur” gibi ön kabul yasaktır. Madde, her çatma olayında kusurun, olayın kendine özgü koşullarına göre, objektif delillerle ve uzman bilirkişi incelemesiyle tespit edilmesini şart koşar. Bu düzenleme, deniz hukukundaki uluslararası kurallarla da uyumludur: Çatma tazminatında kusur, tek başına veya müşterek olabilir; ancak hiçbir varsayım bu tespitin yerini tutamaz.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi, gemi işletmecisi veya sigorta şirketi için bu madde hayati bir güvence sağlar. Diyelim ki iki ticari gemi Çanakkale Boğazı’nda çatıştı. Sigorta şirketi, “Sen kıyıya yakın seyrettiğin için kusurlusun” diyerek hasarın tamamını sizin poliçenizden karşılamak isterse, bu madde size bunun kabul edilemeyeceğini söyler. Mahkeme, olay yerindeki seyir defterlerini, VDR (Voyage Data Recorder) kayıtlarını, radar görüntülerini, rüzgar ve akıntı verilerini inceleyerek gerçek kusur oranını belirler. Sicil işlemleri bakımından da, gemi ipoteği veya bağlama hattı gibi tescilli işlemlerde bu maddenin doğrudan bir bürokratik prosedürü yoktur; ancak olası bir tazminat davasında, SicilAI platformundaki gemi sicil kayıtları ve donatan bilgileri, kusurun tespitinde hızlı ve güvenilir bir altyapı sunarak sürecin adil yürümesine katkı sağlar.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Çatma sonrası olay yerini terk etmek veya seyir defterlerini eksik tutmak, kusur tespitini zorlaştırır ve karine yasağının aksine sizin aleyhinize yorumlanabilir.
• Sigorta şirketlerinin “müşterek kusur” iddiasını delil olmadan kabul etmeyin; mutlaka bir deniz hukuku uzmanına başvurun.
• Mahkemelerde bilirkişi heyeti oluşturulurken, kaptan ve gemi makine zabiti bulunmayan bir heyete itiraz etmeyi unutmayın; teknik eksiklik kusur oranını etkileyebilir.
• Zamanaşımı süreleri (TTK m. 1320) çatma tazminatında kısadır (1 yıl gibi). Kanundaki bu süreleri kaçırmamak için dava veya tahkim yolunu geciktirmeyin.
• Karine yasağının uluslararası olduğunu unutup, yabancı bayraklı gemi çatışmalarında yerel mahkemelerin farklı teamüller uygulayabileceğini bilin; bu durumda yetki ve uygulanacak hukuk şartlarını sözleşmede açıkça düzenleyin.