# MADDE 1312
Çevre Zararı Kurtarma Özel Tazminatı
Resmi Kanun Metni
(1) Bir kurtaran, çevre zararı tehdidi oluşturan bir araç veya onun içindeki eşya için kurtarma faaliyetinde bulunmuş, ancak bu madde uyarınca hesaplanacak özel tazminata en azından denk bir kurtarma ücretine 1305 inci madde uyarınca hak kazanmamışsa, kurtarma faaliyeti için bu madde kapsamında yapmış olduğu giderleri özel tazminat olarak malikten isteyebilir. Özel tazminata hükmedebilmek için mahkemenin veya hakem kurulunun, 1305 inci maddeye göre belirlenecek kurtarma ücretini, kurtarılan şeylerin en yüksek değerine kadar yükseltmiş olması gerekmez.
(2) Kurtaran, birinci fıkranın birinci cümlesinde belirtilen şartlar altında, kurtarma faaliyeti ile çevre zararını önlemiş veya sınırlandırmış ise, malik tarafından birinci fıkra uyarınca kurtarana ödenecek özel tazminat, kurtaranın yaptığı giderlerin en çok yüzde otuzuna kadar artırılabilir. Mahkeme veya hakem kurulu, 1305 inci maddenin birinci fıkrasındaki kıstasları da göz önünde bulundurarak hak ve nasafet kurallarına uygun olduğuna karar verirse, özel tazminatın miktarını daha da artırabilir; şu kadar ki, yapılacak artırım, hiçbir hâlde kurtaranın giderlerinin yüzde yüzünü geçemez.
(3) Birinci ve ikinci fıkraların uygulanmasında “kurtaranın giderleri”, kurtarma faaliyeti sırasında kurtaran tarafından yapılmış makul harcamaları ve kurtarma faaliyetinde fiilen kullanılan ve kullanılması makul olan teçhizat ve personel için, 1305 inci maddenin birinci fıkrasının (h), (i) ve (j) bentlerindeki kıstaslar gözetilerek belirlenecek uygun bir tutarı ifade eder.
(4) Bu maddeye göre hesaplanacak özel tazminatın toplamı, kurtaranın 1305 inci madde uyarınca alabileceği kurtarma ücretini aştığı takdirde ve oranda ödenir.
(5) Kurtaran, ihmali nedeniyle çevre zararını önleyememiş veya sınırlandıramamış ise, bu maddede belirtilen tazminattan tamamen veya kısmen mahrum bırakılabilir.
(6) Bu madde hükümleri, donatanın rücu haklarına halel getirmez.
(7) Bu madde uyarınca yapılacak ödemeler, müşterek avarya paylaştırmasına girmez.
🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?
Bu madde, deniz ticaretinde bir geminin veya yükünün çevre zararı tehdidi oluşturduğu durumlarda kurtarma yapan kişinin (kurtaran) haklarını korur. Normal şartlarda bir kurtarma, kurtarılan malın değeri üzerinden ücret alır. Ancak çevre zararı tehlikesi varsa, kurtaranın yaptığı iş çok daha zor ve maliyetli olabilir. Eğer kurtaran, 1305. maddeye göre hesaplanan normal kurtarma ücreti, bu maddeye göre hesaplanan özel tazminata en azından denk değilse, aradaki farkı “özel tazminat” olarak malikten isteyebilir. Mahkeme, kurtarma ücretini kurtarılan şeylerin değerine kadar yükseltmek zorunda değildir; yani özel tazminat bağımsız bir hak olarak doğabilir. Kurtaran, çevre zararını gerçekten önlemiş veya sınırlandırmışsa, bu özel tazminat giderlerinin %30'una kadar artırılabilir. Mahkeme, hakkaniyet gereği bu artırımı %100'e kadar çıkarabilir. Ancak kurtaranın ihmalî yüzünden çevre zararı önlenememişse, tazminat tamamen veya kısmen kesilir. Özel tazminat, yalnızca normal kurtarma ücretini aşan kısım için ödenir. Bu ödemeler müşterek avarya paylaşımına dahil edilmez ve donatanın rücu hakları saklıdır.
💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması
Diyelim ki bir kimyasal madde taşıyan gemi karaya oturdu ve denize yakıt sızmaya başladı. Bir kurtarma şirketi olaya müdahale ederek gemiyi yüzdürdü ve çevre felaketini önledi. Kurtarılan geminin değeri düşük, ancak kurtarma masrafları çok yüksekse, kurtaran şirket normal ücretle yetinmek zorunda değildir. İşte bu madde devreye girer: Kurtaran, masraflarını karşılayan bir özel tazminatı malikten talep edebilir. Ayrıca çevre zararını önlediği için bu tazminat %30 artırılır; mahkeme hakkaniyet varsa daha da fazlasına hükmedebilir. Bu tür uyuşmazlıklarda sigorta şirketleri, gemi malikleri ve kurtaranlar arasında ciddi tazminat hesapları yapılır. SicilAI olarak, gemi sicili ve deniz ticareti işlemlerinde bu maddenin uygulanmasının özellikle kurtarma sözleşmeleri ve sigorta poliçeleri hazırlanırken göz önünde bulundurulması gerektiğini vurguluyoruz. Bir kurtarma operasyonu öncesinde tarafların bu maddeyi bilmesi, maliyet ve ücret pazarlıklarında belirleyici olur.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
- Kurtaranın, çevre zararı tehdidini ve yaptığı masrafları belgeleyememesi durumunda özel tazminat alamama riski vardır.
- İhmal sonucu çevre zararının önlenememesi hâlinde tazminatın tamamen kesilebileceği unutulmamalıdır.
- Özel tazminat, normal kurtarma ücretini aşan kısım için ödenir; aşan kısım doğru hesaplanmazsa eksik veya fazla talep doğabilir.
- Müşterek avarya paylaşımına girmediği için bu ödemelerin ayrı bir kalem olarak izlenmesi gerekir.
- Donatanın rücu hakları saklı olduğundan, malik ödediği tazminatı kusurlu tarafa yansıtabilir; bu durum sözleşmelerde açıkça düzenlenmelidir.
Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?
Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.
Yapay Zeka Motorunu Çalıştırİşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.